부인과질환
Эндометриоз гэж юу вэ?
Эндометриоз гэдэг нь умайн салст бүрхэвчтэй төстэй эд (endometrial-like tissue) умайн гадна тал, ялангуяа өндгөвч, фаллопын гуурс, хэвлийн гялтан зэрэгт ургадаг өвчин юм.
Энэ эд нь дааврын өөрчлөлтөд хариу үзүүлж сарын тэмдгийн мөчлөг бүрд өсөж, цус алдалт давтагддаг ч биеэс гадагшилж чадахгүйгээс үрэвсэл, наалдац, өвдөлт зэргийг үүсгэдэг. Голдуу нөхөн үржихүйн насны болон цэвэршилтийн өмнөх эмэгтэйчүүдэд тохиолддог бөгөөд хүчтэй сарын тэмдгийн өвдөлт, аарцгийн өвдөлт, бэлгийн хавьталын үеийн өвдөлт зэрэг өдөр тутмын амьдралд саад учруулах олон янзын шинж тэмдгээр илэрдэг. Мөн үргүйдлийн гол шалтгааны нэг гэдгээрээ сайн мэдэгддэг.
Эндометриозын гол шалтгаан
Эндометриозын яг таг шалтгаан хараахан тогтоогдоогүй ч хамгийн өргөн хүлээн зөвшөөрөгдсөн таамаглалын нэг нь 'сарын тэмдгийн урвуу урсгалын онол' юм.
Урвуу сарын тэмдэг гэдэг нь ердийн үед үтрээгээр бие махбодоос гадагшлах ёстой сарын тэмдгийн цус фаллопын гуурсаар хэвлийн хөндий рүү сөрөг урсгалаар орж, умайн салст бүрхэвчийн эд өндгөвч, хэвлийн гялтан зэрэгт бэхлэгдэх үзэгдэл юм.
Зарим эмэгтэйд энэ эд биеийн дотор ургаж, эндометриоз үүсэж болно.
Үүнээс гадна удамшлын хүчин зүйл, дархлааны үйл ажиллагааны алдагдал, үүдэл эсийн гарлын онол зэрэг олон нийлмэл шалтгааныг дэвшүүлж байна.
Гэхдээ үүнээс гадна дархлааны дутагдал, удамшлын хүчин зүйл, үүдэл эсийн гарлын онол зэрэг олон нийлмэл механизмыг дэвшүүлж байна.
Эндометриозын шинж тэмдэг
Эндометриозын шинж тэмдэг хүн бүрд өөр байж болох ч дараах шинжүүд түгээмэл илэрдэг
| Хүчтэй сарын тэмдгийн болон аарцгийн өвдөлт | Умайн гадна ургасан умайн салст бүрхэвчийн эдээс цус алдалт болон үрэвслийн урвал явагдсанаас өвдөлт үүснэ. Ялангуяа сарын тэмдгийн өмнөх хам шинж, өндгөвчний өвдөлт хамт илэрч болох бөгөөд өвдөлт намдаах эмээр ч хянагдахгүй, эсвэл хугацаа өнгөрөх тусам өвдөлт хүчтэй болж байвал эндометриоз гэж сэжиглэж болно. |
|---|---|
| Бэлгийн харьцааны болон бие засах үеийн өвдөлт | Умайн доторх салстын эд үтрээ орчим, аарцгийн шөрмөс, шулуун гэдэс зэрэгт тархвал бэлгийн хавьталд орох буюу их бие засах үед өвдөлт илэрч болно |
| Үргүйдэл ба давтан зулбалт | Гуурсан хоолой эсвэл хэвлийн хальсанд наалдац үүсвэл өндгөн эс ялгарах үйл ажиллагааны алдагдал, гуурсан хоолойн бөглөрөл зэргээс үүдэн үргүйдлийн шалтгаан болж болох бөгөөд зарим өвчтөнд үр хөврөл бэхжихгүй байх зэргээр жирэмслэлтээ хадгалахад хүндрэл дагалддаг. “Тогтмол үзлэгээр дамжуулан умайн эрүүл мэндийн байдлыг шалгаж байх нь чухал.” Умайн өвчин нь шинжилгээ буюу эмчилгээний хугацаа алдвал умайн үйл ажиллагаанд нөлөөлж, улмаар олон янзын шинж тэмдэг илэрч болзошгүй тул гинекологийн үзлэгт тогтмол хамрагдаж, ердийнхөөс өөр шинж тэмдэг илэрвэл мэргэжлийн эмчээс зөвлөгөө авахыг зөвлөж байна. |
Эндометриозын эмчилгээ
Эндометриозын эмчилгээг өвчтөний нас, шинж тэмдгийн хүнд байдал, жирэмслэх төлөвлөгөөнөөс хамааран тухайлан тогтооно.
Гол эмчилгээнүүд нь дараах байдалтай
| Дааврын эмчилгээ | Өндгөн эсийн ялгаралтыг дарах буюу умайн доторх салстын эдийн өсөлтийг дарах эм (амаар уух жирэмслэлтээс хамгаалах эм, прогестин, GnRH агонист гэх мэт) хэрэглэдэг. |
|---|
Эмийн эмчилгээнд хариу өгөхгүй, эсвэл голомтын хэмжээ, байрлалаас шалтгаалж үргүйдэл, эрхтний гэмтэл үүсэх эрсдэлтэй тохиолдолд лапароскопоор голомтыг зайлуулах мэс заслыг авч үзнэ.
| Лапароскоп мэс засал | Жирэмслэхийг хүсэж буй эмэгтэй, эсвэл үржих чадвараа хадгалахыг хүсвэл зөвхөн голомтыг авах мэс засал хийнэ. Ерөнхийдөө лапароскопоор бага инвазив мэс засал хийдэг бөгөөд шаардлагатай үед нээлттэй мэс засал руу шилжиж болно. |
|---|---|
| Радикал мэс засал | Өвдөлт хянагдахгүй буюу дахилт давтагдаж, цаашид үр хүүхэдтэй болох чадвараа хадгалах шаардлагагүй тохиолдолд умай болон хоёр талын өндгөвч, фаллопын гуурсыг авах гистерэктоми ба хоёр талын өндгөвч-гуурс авах мэс заслыг болгоомжтой авч үзнэ. |
※ Мэргэжлийн эмчтэй зөвлөлдсөний дараа эмийн эмчилгээ, мэс заслыг зэрэг эсвэл үе шаттайгаар хэрэглэж болох бөгөөд цаашид дахилтаас сэргийлэхийн тулд тогтмол хяналт шаардлагатай.