Тархины харвалт гэж юу вэ?
Түгээмэл 'жунпун' гэж нэрлэгддэг өвчин буюу тархины харвалт нь ханз үсгийн утгаараа 'салхинд цохиулсан' гэсэн утгатай бөгөөд биеийн үйл ажиллагаа гэнэт буурах байдлыг зүйрлэн илэрхийлсэн нэр томьёо юм. Тархины харвалт нь голдуу тархины цусны эргэлтийн хямралаас үүсдэг бөгөөд судас нарийсах буюу бөглөрч цусны урсгал хангалтгүй болоход илэрч болно.
Үүнээс болж биеийн тодорхой хэсэгт саажилтын шинж илрэх буюу яриа илэрхийлэхэд хүндрэлтэй болж, толгой өвдөх, толгой эргэх, алхалтын хямрал, харааны талбайн алдагдал зэрэг шинж тэмдэг дагалдаж болно. Мөн зохих арчилгаа хийгдэхгүй бол шинж тэмдэг үргэлжилж болно.
Тархины харвалт нь цочмог үеийн эмчилгээнээс гадна тогтмол урьдчилан сэргийлэлт, хяналт чухал өвчин юм. Амьдралын хэв маягаа сайжруулж, тогтмол чекап болон сэргээн засах эмчилгээг хавсарган хийх нь чухал бөгөөд мэргэжлийн эмчээс зөвлөгөө авч эмчилгээний төлөвлөгөө гаргах шаардлагатай.
Тархины харвалтын шалтгаан
Ерөнхийдөө даралт ихсэлт ба атеросклероз шууд шалтгаан болдог гэж хэлж болно. Атеросклероз ба даралт ихсэлт даамжирвал артерийн хана зузаарч судас нарийсах буюу бөглөрдөг ба үүнтэй хамт судас сулран, даралт ихсэлтийг тэсвэрлэж чадалгүй хагардаг. Үүнээс гадна гиперлипидеми, чихрийн шижин, таргалалт, тамхи татах, түүнчлэн зүрхний өвчин, эм, тархины харвалтын удамшлын өгүүлэмж, өмнөх харвалтын түүх зэрэг нь эрсдэл үүсгэдэг хүчин зүйл юм. Даралт ихсэлт шалтгаан болсон нь 80%, чихрийн шижин 5%, гиперлипидеми 40% байна.
Тархины харвалтын шинж тэмдэг
Тархины харвалт үүссэн байрлалаас хамааран биеийн зарим хэсэг буюу бүхэлдээ янз бүрийн шинж тэмдэг илэрч болно.
Хүндийн зэрэг нь ч янз бүр бөгөөд өөрөө мэдрэхгүй хэмжээний хөнгөн байх ба хүнд тохиолдолд ухаан алдаж, нас барах нь ч бий.
-
40-өөс дээш насны даралт ихсэлт, чихрийн шижингийн өгүүлэмжтэй
-
Тархины харвалттай хүний гэр бүл
-
Толгой байнга бүрхэг, толгой өвдөлтөөр зовох
-
Яриа тодорхойгүй болох
-
Хүзүүний ар үргэлж хөшингө байх
-
Байнга толгой эргэж, дотор муухайрна
-
Гар хөл мэдээрч, хүчгүй болох
-
Нүүр саажих мэт мэдрэмж
-
Чихэнд чимээ гарах мэт мэдрэмж
-
Нүүр байнга улайж, халуун дээшээ дүрэлзэх мэт
-
Нойр муу хүрнэ
-
Хааяа юм хоёр харагдах, нүд бүрэлзэх
Тархины харвалтаас сэргийлэх
- Даралт хэмжих
Өөрийн цусны даралтын байдлыг шалгах хэрэгтэй.
- Тамхинаас гарах
Тамхинаас гарвал эрсдэл шууд буурч эхэлдэг ба 1 жилийн дараа хагасаар багасдаг. 5 жилийн дараа тамхи татдаггүй хүнтэй адил түвшинд эрсдэл буурдаг тул маш үр дүнтэй.
- Дасгал
Долоо хоногт 3~4 өдөр, өдөрт 30-аас доошгүй минут дасгал хийнэ. Дасгалын хувьд гүйх, хурдан алхах, дугуй унах зэрэг нь тохиромжтой.
- Жилд нэг удаа тогтмол үзлэг
Тархины харвалтын эрсдэлт хүчин зүйлсийг энгийн үзлэг, шинжилгээгээр ч амархан мэдэж болно. Жилд нэг удаа ойролцоох эмчид хандан шалгуулах нь зүйтэй.
Тархины харвалтын эмчилгээ
Тархины судас бөглөрснөөс хойш хэдхэн цагийн дотор өвчтөнд нэн даруй тромб уусгах эм хийж, судсыг бөглөж буй тромбыг уусган тархины цусан хангамжийг сэргээх ёстой. Тархины цусан хангамж тасалдвал ердөө хэдхэн цагийн дотор эргэлт буцалтгүй гэмтэл үүсдэг тул наад зах нь 3-6 цагийн дотор эмчилгээг эхлүүлж, цаг алдахгүй байх нь чухал.
Атеросклерозтой судасны ханан дээр тромб үүсдэг тул үүнээс сэргийлэхийн тулд ялтас эсрэг эм хэрэглэх шаардлагатай.
Зүрхний өвчнөөс үүдэлтэй тархины эмболи, аажмаар даамжирч буй тархины ишемийн шинж тэмдэг, түр зуурын тархины ишеми давтан илрэх зэрэг тохиолдолд цус бүлэгнэхээс сэргийлэх зорилгоор хэрэглэдэг. Тархины харвалтын ихэнх нь даралт ихсэлтээс үүдэлтэй тархины эдэд гарах цус алдалт байдаг. Ийм тохиолдолд цусны даралт, тархины дотоод даралтыг зохицуулах зэрэг яаралтай эмчилгээ чухал бөгөөд заримдаа хуримтлагдсан цусыг зайлуулах мэс заслын эмчилгээ шаардагддаг. Өвчтөн өөрөө өвчнөө даван туулах зориг, гэр бүлийнхний тасралтгүй дэмжлэг, хамтын ажиллагаа хамгийн их шаардагддаг өвчин бол яг энэ тархины харвалт юм.
