비뇨기질환
Түрүү булчирхайн хавдар гэж юу вэ?
Түрүү булчирхайн хавдар нь түрүү булчирхайн томролын нэгэн адил нас ахих тусам нэмэгддэг өвчин юм. Түрүү булчирхайн хавдар нь угтаа барууны орнуудын хүмүүст түгээмэл өвчин боловч Солонгост ч мөн барууны маягийн амьдралын хэв маяг, хүн амын хөгшрөлтийн улмаас өвчтөний тоо эрс нэмэгдэж байна. Түрүү булчирхайн хавдар нь өндөр настанд их тохиолддог бөгөөд өөр өвчнөөр нас барсан өвчтөнүүдийн түрүү булчирхайг шалгасан судалгаагаар 50-аас дээш насны өвчтөнүүдийн 20%-д нь түрүү булчирхайн хавдар илэрчээ. Барууны хүмүүст их илэрдэг тул өндөр өөх тос, өндөр уурагтай барууны маягийн хооллолт шалтгаан болдог гэж ярьдаг ч тодорхой шалтгаан-үр дагаврын холбоо хараахан тогтоогдоогүй байна.
Түрүү булчирхайн хавдар болон түрүү булчирхайн томрол нь өөр өөр хэсэгт үүсдэг өвчин юм. Түрүү булчирхайн хавдар нь голчлон түрүү булчирхайн гадна хэсэгт (гадна эдэд), түрүү булчирхайн томрол нь дотор хэсэгт (дотор эдэд) үүсдэг өвчин тул түрүү булчирхайн томрол нь түрүү булчирхайн хавдар болж хувирдаггүй. Гэхдээ хоёр өвчин зэрэг тохиолдож болох тул түрүү булчирхайн томролтой байсан ч түрүү булчирхайн хавдар зэрэг байж болно. Тус тусад нь өвчилж болох өвчин учраас санаа зовоосон шинж тэмдэг илэрвэл яаралтай урологийн эмчид хандаж, түрүү булчирхайн хавдрыг хамт шалгуулах нь зүйтэй.
Түрүү булчирхайн хавдрын оношилгоо
| Шулуун гэдсийн хурууны үзлэг |
|---|
| Түрүү булчирхайн үзлэг болон түрүү булчирхайн хавдрыг илрүүлэхэд хамгийн үндсэн бөгөөд заавал хийх шинжилгээ юм. Түрүү булчирхайн хавдар голчлон захын бүсэд үүсдэг тул шулуун гэдсээр хуруугаар шалгах шинжилгээний ач холбогдол их юм. 1) Наслалтын хугацаа 10-аас дээш жил байх 50-иас дээш насны эрэгтэйчүүдэд жил бүр хийнэ 2) Түрүү булчирхайн удамшлын түүхтэй бол 45 наснаас хойш жил бүр хийнэ |
| Түрүү булчирхайн өвөрмөц эсрэгтөрөгч (PSA) |
| PSA бол түрүү булчирхайн хавдрыг эрт илрүүлэх, эмчилгээний өмнөх үе шатыг тогтоох, түрүү булчирхайн хавдрын эмчилгээний дараах хяналтад эмнэлзүйн хувьд үр дүнтэй ашиглагддаг маш чухал шинжилгээ юм. Түрүү булчирхайн эд болон үрийн шингэнд өндөр агууламжтай байдаг бол эрүүл насанд хүрсэн эрэгтэйн цусанд 4ng/ml-ээс бага агууламжтай байдаг ба түрүү булчирхайн бүтэц эвдэрвэл цусан дахь агууламж нэмэгддэг. |
| Шулуун гэдсээр хийх түрүү булчирхайн хэт авиа |
| Шулуун гэдсээр хуруугаар шалгах үзлэгт өөрчлөлт илэрсэн буюу PSA өндөрссөн тохиолдолд заавал хийгддэг бөгөөд онош, эмгэгийн үе шатыг тогтоох, эмчилгээний дараах хяналтад ашиглагддаг. |
| Түрүү булчирхайн биопси |
| Шулуун гэдсээр хуруугаар шалгах шинжилгээ болон PSA өндөр байвал түрүү булчирхайн эдийн шинжилгээг заавал хийх ёстой. |
| CT ба MRI |
| Түрүү булчирхайн хавдар оношлогдсоны дараа үе шатыг нарийн тогтоох, мэс засал хийх эсэхийг шийдэхийн тулд дүрс оношилгооны шинжилгээ хийх шаардлагатай. |
| PHI шинжилгээ |
| Хамгийн сүүлд боловсруулагдсан шинжилгээний арга бөгөөд PSA өндөртэй өвчтөнд түрүү булчирхайтай холбоотой бусад үзүүлэлтийг тооцоолж, түрүү булчирхайн хавдрын магадлалыг тогтоодог арга юм. Сүүлийн үед их сургуулийн эмнэлгүүдээс эхлээд эд эсийн шинжилгээний өмнө PHI шинжилгээг хийж эхэлсэн бөгөөд цаашид улам өргөжүүлэх төлөвтэй. |
Түрүү булчирхайн хавдрын эмчилгээ
Түрүү булчирхайн хавдрын эмчилгээний арга нь радикал простатэктоми, туяа эмчилгээ, дааврын эмчилгээ, хими эмчилгээ зэрэг хавдрын үе шатаас хамааран олон янз байдаг. Хэсэг газрын түрүү булчирхайн хавдар буюу хавдар нь түрүү булчирхай дотроо хязгаарлагдсан тохиолдолд мэс заслын аргаар бүрэн эдгэрэхийг хүлээж болох ч харьцангуй өндөр үе шатны түрүү булчирхайн хавдар нь хэсэг газрын хавдартай харьцуулахад эдгэрэх магадлал бага байдаг гэж үздэг.
| Радикал простатэктоми |
|---|
| Хязгаарлагдмал түрүү булчирхайн хавдар оноштой өвчтөнүүд робот эсвэл нээлттэй мэс заслаар радикал простатэктоми хийлгэн бүрэн эдгэрэх боломжтой бөгөөд эрт хийвэл дахилтын хувь маш бага байдаг. Гэхдээ мэс заслын дараа бэлгийн сулрал, шээс задгайрал зэрэг хүндрэл гарч болох ч эдгээр нь байнгын биш юм. |
| Туяа эмчилгээ |
| Радикал туяа эмчилгээ нь алсын үсэрхийлэлгүй, түрүү булчирхай эсвэл түүний ойролцоох эдээр хязгаарлагдсан түрүү булчирхайн хавдарт хэрэглэгддэг арга юм. Мэс заслын аргын нэгэн адил өвчтөний насыг харгалзан шийдэх ёстой бөгөөд эмчилгээг дагалдах олон гаж нөлөө, хүндрэлийг тооцож шийдвэрлэх шаардлагатай. |
| Дааврын эмчилгээ |
| Түрүү булчирхай нь эрэгтэйн бэлгийн дааврын нөлөөн дор өсдөг бөгөөд түрүү булчирхайн хавдрын эс ч мөн адил эрэгтэйн бэлгийн даавар байхгүй бол өсөлт нь удаашрах эсвэл үхэж устдаг гэсэн баримт дээр үндэслэн хийдэг эмчилгээний арга юм. Ихэвчлэн хязгаарлагдмал (локал) түрүү булчирхайн хавдартай өвчтөнөөс илүү даамжирсан түрүү булчирхайн хавдартай өвчтөнд хэрэглэдэг арга юм. Сүүлийн үед туяа эмчилгээний өмнө буюу туяа эмчилгээний дараа хавсарсан эмчилгээ болгон хэрэглэж байгаа бөгөөд ийм тохиолдолд туяа тусгах хүрээг багасгах, туяа эмчилгээний дараах хавдрын дахилтыг бууруулж болох тухай судалгаанууд бий. |
| Хүлээлтийн эмчилгээ |
| Түрүү булчирхайн хавдартай өвчтөний хүлээгдэж буй наслалт 10 жилээс бага, эмгэгийн үе шат бага, хавдрын ялгаралтын түвшин сайн тохиолдолд оролдож үзэж болох арга юм. Хүлээх аргын хамгийн том давуу тал нь простатэктоми буюу туяа эмчилгээ хийлгэсэн тохиолдолд гарч болох хүндрэл байхгүй тул амьдралын чанарыг дээд зэргээр хадгалж чадах явдал юм. Сул тал нь түрүү булчирхайн хавдар үргэлжлэн даамжирснаас олон янзын шинж тэмдэг илэрч болох бөгөөд үүнээс болж идэвхтэй эмчилгээний боломжийг алдаж, ерөнхий амьдрах хугацаа богиносох магадлалтай. |
Эмчилгээний дараах анхаарах зүйл
- Хувь хүний шинж тэмдгээс хамааран эмчилгээний үр дүн, хугацаа өөр байж болно.
- Эмчилгээний дараа түр зуурын гаж нөлөө илэрч болох бөгөөд энэ нь хүн бүрийн биеийн байдлаас хамааран өөр байна.
