Гэдэс базалсан гэж бодсон чинь…зуны улирлын ‘залуучуудын цөсний чулуу’-нд болгоомжил
Хуудасны мэдээлэл
Гэгээн Петрийн эмнэлэг 26-08-14 10:00Үндсэн хэсэг
[Ыйхак Синмүн·Ильган Боса] Хэвлийгээр гэнэт хүчтэй өвдөх буюу хоол хатсан шинж мэдэрч байгаад хэдхэн цагийн дараа сайжирсан бол зүгээр л ходоодны үрэвсэл эсвэл хоол боловсруулалтын хямрал гэж өнгөрөөж болохгүй. Ялангуяа зуны улиралд хоолны дэглэм барьж байхад буюу тослог хоол идсэний дараа ижил төстэй өвдөлт давтагдвал «цөсний чулуу»-наас сэжиглэх шаардлагатай.
Цөсний чулууны өвчин нь голдуу өндөр настанд тохиолддог өвчин гэж мэдэгддэг ч сүүлийн үед залуу насныханд ч өвчтөний тоо нэмэгдэж байна. Эрүүл мэндийн даатгалын үнэлгээ, хяналтын албаны мэдээллээр цөсний чулуутай өвчтөн 2018 онд 192,551 байсан бол 2025 онд 286,700 орчим болж, 7 жилийн дотор 49 орчим хувиар нэмэгдсэн байна.
Ялангуяа сүүлийн 3 жилийн 6 сартай харьцуулахад 7~8 сарын сарын дундаж өвчтөний өсөлт 20~30 насныханд 8.4%, 40~50 насныханд 9.4% байлаа. Мөн хугацаанд 60-аас дээш насныхны өсөлт болох 5.6%-тай харьцуулбал тус тус 1.5, 1.7 дахин өндөр үзүүлэлт юм.
Цөсний чулууны өвчин гэдэг нь цөсөнд агуулагдах бодис тунаж, чулуу мэт хатуурсан чулуу цөсний хүүдий буюу цөсний зам дээр үүсдэг өвчин юм. Элэгнээс үүсдэг цөс нь холестерин, өөх тос, цөсний хүчлийн давс, уураг, билирубин зэргээс бүрддэг бөгөөд эдгээр бодисын тэнцвэр алдагдвал цөсний чулуу үүсэж болно.
Хамгийн түгээмэл хэлбэр нь цөсний шингэн дэх холестерин ихсэхээс үүсдэг холестерины чулуу юм. Таргалалт, мах, өндөр өөх тос голлосон хоолны дэглэмээс гадна богино хугацаанд жинг эрс бууруулах хоолны дэглэм, удаан хугацаагаар өлөн явах нь ч эрсдэлийг нэмэгдүүлж болно.
Хэт хатуу мацаг барих буюу маш бага илчлэгтэй хоолны дэглэмийг үргэлжлүүлбэл цөсний хүүдий хангалттай агшиж чадахгүйгээс цөс зогсонгишиход хүргэдэг. Сүүлийн үед хэрэглээ нь нэмэгдсэн GLP-1 бүлгийн эмээр жинг огцом бууруулах нь ч цөсний хүүдийн өвчний эрсдэл нэмэгдэхтэй холбоотой гэж үздэг тул болгоомжлох хэрэгтэй.
Эмэгтэйчүүдийн эрсдэл ч харьцангуй өндөр. Эмэгтэйн даавар болох эстроген нь цөс дэх холестерины хэмжээг нэмэгдүүлж болдогтой холбоотой. Цөсний чулууны удамшлын түүхтэй буюу таргалалттай хүн, дунд болон ахмад насныхан ч амьдралын хэв маягаа удирдахад илүү анхаарах хэрэгтэй.
30 минутаас хэдэн цаг үргэлжлэх гэнэтийн хэвлийн өвдөлт — ‘цөсний колик’-оос сэжиглэ
Цөсний чулууны хамгийн түгээмэл шинж тэмдэг нь дээд хэвлий буюу баруун талын дээд хэвлийд гэнэт үүсдэг «цөсний базлалт» юм. Чулуу цөсний хүүдийн сувгийг бөглөснөөр цөсний хүүдийн доторх даралт ихсэж үүсдэг өвдөлт бөгөөд цухлаа, ходоодны үрэвсэл, энгийн хоол боловсруулах эмгэг гэж андуурахад амархан.
Ходоодны үрэвсэл шиг хорсол үргэлжлэх байдлаас ялгаатай нь цөсний колик нь хүчтэй өвдөлт гэнэт үүсэж, богиновтор бол 30 минут, урт бол хэдэн цаг үргэлжилж болно. Дотор муухайрах, бөөлжих шинж хамт илрэх нь бий бөгөөд хэтрүүлэн идсэн, тослог хоол идсэний дараа давтагдах нь олонтаа.
Өвдөлт 5~6 цагаас удаан үргэлжлэх буюу халуурал дагалдвал цочмог холецистит зэрэг хүндрэл үүссэн байж болзошгүйг харгалзах хэрэгтэй. Холангит, панкреатит болж хувирч ч болзошгүй тул энэ тохиолдолд аль болох хурдан эмнэлгийн байгууллагад хандах ёстой.
Оношилгоонд хэвлийн хэт авиан шинжилгээг хамгийн үндсэн байдлаар ашигладаг. Хэт авиагаар ихэнх цөсний чулууг тодруулах боломжтой бөгөөд шаардлагатай бол CT эсвэл соронзон резонанст цөс, нойр булчирхайн сувгийн зураг (MRCP)-ийг нэмж хийн цөсний чулууны байрлал, хэмжээ, цөс болон нойр булчирхайн сувгийн байдал, үрэвсэл байгаа эсэхийг тодруулна.
Цөсний чулуутай бол бүгдийг нь эмчлэх шаардлагагүй. Онцын шинж тэмдэггүй, цөсний хүүдийн хавдар буюу хүндрэлийн эрсдэл багатай бол тогтмол хугацаанд байдлыг нь шалгах хянан ажиглалт хийж болно. Гэхдээ өвдөлттэй буюу чулууны хэмжээ 3cm-ээс дээш байх, порцелан цөсний хүүдий, цөсний хүүдийн полип зэрэг хүндрэлийн эрсдэл өндөртэй тохиолдолд мэс заслыг авч үзэж болно.
Хамгийн түгээмэл мэс заслын арга нь лапароскоп холецистэктоми юм. Зүслэгийн хэмжээ харьцангуй бага, эдгэрэлт хурдан бөгөөд өвчтөний биеийн байдлаас хамааран мэс заслаас хойш 1-2 хоногийн дотор гарах ч тохиолддог. Маш цөөн тохиолдолд цөсний хүүдийн үйл ажиллагаа, чулууны бүрэлдэхүүн, хэмжээ зэргийг харгалзан эмийн эмчилгээ хийж болох ч дахин сэдрэх магадлалтай тул мэргэжлийн эмчийн шийдвэр шаардлагатай.
Урьдчилан сэргийлэхийн тулд хэт хатуу мацаг барих буюу огцом жин хасахаас зайлсхийж, тогтмол хооллолт, дасгал хөдөлгөөнөөр жингээ аажим хянах нь чухал. Цөсний чулуу нь шинж тэмдэггүйгээр чекапын үеэр санамсаргүй илэрдэг тохиолдол олон байдаг тул удамшлын түүх, таргалалт зэрэг эрсдэлт хүчин зүйлтэй бол хэвлийн хэт авиа зэргээр цөсний хүүдийн байдлаа шалгуулах нь ч тустай.
Хоолны дэглэм барих явцад гэнэтийн хэвлийн дээд хэсгийн өвдөлт буюу бөөлжилт давтагдах, эсвэл тослог хоолны дараа ижил төстэй шинж тэмдэг байнга илэрч байвал энгийн хоол боловсруулалтын доголдол гэж өнгөрөөж болохгүй. Шинж тэмдгийн шинж чанар болон цөсний чулууны байрлал, хэмжээг нарийн тодруулсны дараа зохих эмчилгээ, хяналтад хамрагдах нь чухал.
Эх сурвалж : Анагаах ухааны сонин(https://www.bosa.co.kr)
Цөсний чулууны өвчин нь голдуу өндөр настанд тохиолддог өвчин гэж мэдэгддэг ч сүүлийн үед залуу насныханд ч өвчтөний тоо нэмэгдэж байна. Эрүүл мэндийн даатгалын үнэлгээ, хяналтын албаны мэдээллээр цөсний чулуутай өвчтөн 2018 онд 192,551 байсан бол 2025 онд 286,700 орчим болж, 7 жилийн дотор 49 орчим хувиар нэмэгдсэн байна.
Ялангуяа сүүлийн 3 жилийн 6 сартай харьцуулахад 7~8 сарын сарын дундаж өвчтөний өсөлт 20~30 насныханд 8.4%, 40~50 насныханд 9.4% байлаа. Мөн хугацаанд 60-аас дээш насныхны өсөлт болох 5.6%-тай харьцуулбал тус тус 1.5, 1.7 дахин өндөр үзүүлэлт юм.
Цөсний чулууны өвчин гэдэг нь цөсөнд агуулагдах бодис тунаж, чулуу мэт хатуурсан чулуу цөсний хүүдий буюу цөсний зам дээр үүсдэг өвчин юм. Элэгнээс үүсдэг цөс нь холестерин, өөх тос, цөсний хүчлийн давс, уураг, билирубин зэргээс бүрддэг бөгөөд эдгээр бодисын тэнцвэр алдагдвал цөсний чулуу үүсэж болно.
Хамгийн түгээмэл хэлбэр нь цөсний шингэн дэх холестерин ихсэхээс үүсдэг холестерины чулуу юм. Таргалалт, мах, өндөр өөх тос голлосон хоолны дэглэмээс гадна богино хугацаанд жинг эрс бууруулах хоолны дэглэм, удаан хугацаагаар өлөн явах нь ч эрсдэлийг нэмэгдүүлж болно.
Хэт хатуу мацаг барих буюу маш бага илчлэгтэй хоолны дэглэмийг үргэлжлүүлбэл цөсний хүүдий хангалттай агшиж чадахгүйгээс цөс зогсонгишиход хүргэдэг. Сүүлийн үед хэрэглээ нь нэмэгдсэн GLP-1 бүлгийн эмээр жинг огцом бууруулах нь ч цөсний хүүдийн өвчний эрсдэл нэмэгдэхтэй холбоотой гэж үздэг тул болгоомжлох хэрэгтэй.
Эмэгтэйчүүдийн эрсдэл ч харьцангуй өндөр. Эмэгтэйн даавар болох эстроген нь цөс дэх холестерины хэмжээг нэмэгдүүлж болдогтой холбоотой. Цөсний чулууны удамшлын түүхтэй буюу таргалалттай хүн, дунд болон ахмад насныхан ч амьдралын хэв маягаа удирдахад илүү анхаарах хэрэгтэй.
30 минутаас хэдэн цаг үргэлжлэх гэнэтийн хэвлийн өвдөлт — ‘цөсний колик’-оос сэжиглэ
Цөсний чулууны хамгийн түгээмэл шинж тэмдэг нь дээд хэвлий буюу баруун талын дээд хэвлийд гэнэт үүсдэг «цөсний базлалт» юм. Чулуу цөсний хүүдийн сувгийг бөглөснөөр цөсний хүүдийн доторх даралт ихсэж үүсдэг өвдөлт бөгөөд цухлаа, ходоодны үрэвсэл, энгийн хоол боловсруулах эмгэг гэж андуурахад амархан.
Ходоодны үрэвсэл шиг хорсол үргэлжлэх байдлаас ялгаатай нь цөсний колик нь хүчтэй өвдөлт гэнэт үүсэж, богиновтор бол 30 минут, урт бол хэдэн цаг үргэлжилж болно. Дотор муухайрах, бөөлжих шинж хамт илрэх нь бий бөгөөд хэтрүүлэн идсэн, тослог хоол идсэний дараа давтагдах нь олонтаа.
Өвдөлт 5~6 цагаас удаан үргэлжлэх буюу халуурал дагалдвал цочмог холецистит зэрэг хүндрэл үүссэн байж болзошгүйг харгалзах хэрэгтэй. Холангит, панкреатит болж хувирч ч болзошгүй тул энэ тохиолдолд аль болох хурдан эмнэлгийн байгууллагад хандах ёстой.
Оношилгоонд хэвлийн хэт авиан шинжилгээг хамгийн үндсэн байдлаар ашигладаг. Хэт авиагаар ихэнх цөсний чулууг тодруулах боломжтой бөгөөд шаардлагатай бол CT эсвэл соронзон резонанст цөс, нойр булчирхайн сувгийн зураг (MRCP)-ийг нэмж хийн цөсний чулууны байрлал, хэмжээ, цөс болон нойр булчирхайн сувгийн байдал, үрэвсэл байгаа эсэхийг тодруулна.
Цөсний чулуутай бол бүгдийг нь эмчлэх шаардлагагүй. Онцын шинж тэмдэггүй, цөсний хүүдийн хавдар буюу хүндрэлийн эрсдэл багатай бол тогтмол хугацаанд байдлыг нь шалгах хянан ажиглалт хийж болно. Гэхдээ өвдөлттэй буюу чулууны хэмжээ 3cm-ээс дээш байх, порцелан цөсний хүүдий, цөсний хүүдийн полип зэрэг хүндрэлийн эрсдэл өндөртэй тохиолдолд мэс заслыг авч үзэж болно.
Хамгийн түгээмэл мэс заслын арга нь лапароскоп холецистэктоми юм. Зүслэгийн хэмжээ харьцангуй бага, эдгэрэлт хурдан бөгөөд өвчтөний биеийн байдлаас хамааран мэс заслаас хойш 1-2 хоногийн дотор гарах ч тохиолддог. Маш цөөн тохиолдолд цөсний хүүдийн үйл ажиллагаа, чулууны бүрэлдэхүүн, хэмжээ зэргийг харгалзан эмийн эмчилгээ хийж болох ч дахин сэдрэх магадлалтай тул мэргэжлийн эмчийн шийдвэр шаардлагатай.
Урьдчилан сэргийлэхийн тулд хэт хатуу мацаг барих буюу огцом жин хасахаас зайлсхийж, тогтмол хооллолт, дасгал хөдөлгөөнөөр жингээ аажим хянах нь чухал. Цөсний чулуу нь шинж тэмдэггүйгээр чекапын үеэр санамсаргүй илэрдэг тохиолдол олон байдаг тул удамшлын түүх, таргалалт зэрэг эрсдэлт хүчин зүйлтэй бол хэвлийн хэт авиа зэргээр цөсний хүүдийн байдлаа шалгуулах нь ч тустай.
Хоолны дэглэм барих явцад гэнэтийн хэвлийн дээд хэсгийн өвдөлт буюу бөөлжилт давтагдах, эсвэл тослог хоолны дараа ижил төстэй шинж тэмдэг байнга илэрч байвал энгийн хоол боловсруулалтын доголдол гэж өнгөрөөж болохгүй. Шинж тэмдгийн шинж чанар болон цөсний чулууны байрлал, хэмжээг нарийн тодруулсны дараа зохих эмчилгээ, хяналтад хамрагдах нь чухал.
Эх сурвалж : Анагаах ухааны сонин(https://www.bosa.co.kr)