Өвдөг давтан өвдвөл?… Дегенератив артритад эрт хяналт нь гол түлхүүр
Хуудасны мэдээлэл
Гэгээн Петрийн эмнэлэг 26-07-01 23:07Үндсэн хэсэг
[Анагаах ухааны сонин·Ильган Поса] Хэрэв өвдөг өвдөх, хавагнах, хөшингөрөх шинж давтагдвал зүгээр л хөгшрөлт эсвэл түр зуурын ядаргаа гэж үзэж болохгүй. Учир нь энэ нь ахмад настанд түгээмэл тохиолддог остеоартрит буюу дегенератив артритын дохио байж болзошгүй. Ялангуяа өвдөгт үүссэн дегенератив артрит нь алхалт, өдөр тутмын үйл ажиллагаанд шууд нөлөөлж, амьдралын чанарыг ихээхэн бууруулдаг тул эрт оношилгоо, урьдчилсан хяналт чухал.
Остеоартрит бол артритын хамгийн түгээмэл хэлбэр бөгөөд өвдөг, түүнчлэн хонго, нуруу, гар зэрэг их ачаалалтай буюу биеийн жингийн даралт ихтэй үе мөчинд голчлон тохиолддог. Үе мөчийг давтан ашиглах буюу ачаалал хуримтлагдвал мөгөөрс болон орчны эдэд дегенератив өөрчлөлт үүсэж, үрэвслийн урвал, үений хэв гажилт даамжран өвдөлт, үйл ажиллагааны бууралт илэрдэг.
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын мэдээллээр остеоартрит нь дэлхий даяар ойролцоогоор 600 сая хүн өвчилдөг түгээмэл үений өвчин бөгөөд үүний 73%-ийг 55-аас дээш насныхан эзэлдэг. Солонгост ч Иргэдийн эрүүл мэндийн статистикаар 2017 оноос 2021 он хүртэл 65-аас дээш насныхны дундаж тархалт 30.2% буюу ахмад настан 3 хүн тутмын 1 нь остеоартриттай байгаа нь тогтоогдсон.
Эрүүл мэндийн даатгалын хяналт үнэлгээний хүрээлэнгийн мэдээгээр ч 2024 онд остеоартритаар өвчилсөн хүн ойролцоогоор 3.28 сая хүрчээ. Ялангуяа 60, 70 насныханд катарактын дараа орох, эмнэлэгт хэвтэх хамгийн олон тохиолдолтой хоёр дахь өвчин болж бүртгэгдсэн бөгөөд амбулаторийн үзлэгийн давтамжаар 60 насныханд 5-р байр, 70 насныханд 4-р байрт орсон.
Өвдөг эсвэл нурууны асуудлаар эмнэлэгт хандсан 60-аас дээш насны өвчтөнүүдийн дийлэнх нь остеоартритын онош авдаг. Остеоартритыг зөв ойлгож, үе мөчөө тогтмол арчлах нь эрүүл өндөр насны амьдралыг тодорхойлж чадна.
Остеоартритыг тойрсон түгээмэл буруу ойлголт бол нас ахихад хэн бүхэнд тохиолддог байгалийн жамын хөгшрөлтийн үзэгдэл гэсэн ойлголт юм. Гэвч остеоартрит нь зөвхөн үе удаан хугацаанд элэгдсэнээс үүддэг өвчин биш. Үений мөгөөрсний өөрчлөлт, үрэвсэл, мөгөөрсний доорх ясны бүтцийн өөрчлөлт зэрэг олон хүчин зүйл цогцоор нөлөөлдөг өвчин гэж ойлгогдож байна.
Остеоартритын гол шинж тэмдэг нь өвдөлт, хавагналт, үений хөшингөрөл, хөдөлгөөний хязгаарлалт юм. Эхэн үедээ удаан алхах эсвэл шат өгсөж уруудахад өвдөг өвдөх төдийхнөөр хязгаарлагдаж болох ч даамжирвал суусан байрнаасаа босоход өвдөлт хүчтэй болж, өвдөг сайн тэнийхгүй болох буюу алхахад чимээ гарах нь бий. Улам хүндэрвэл хөдөлгөөнгүй байхад ч өвдөлт илэрч, алхах байдал өөрөө өөрчлөгдөж болно.
Өвдөгний өвдөлт зүгээр нэг эвгүй мэдрэмжээр дуусдаггүй. Өвдөлт удаан үргэлжилбэл хөдөлгөөн багасч, булчингийн хэрэглээ буурснаар биеийн доройтол, саркопенид хүргэж болно. Энэ нь унах, хонгоны хугарлын эрсдэлийг нэмэгдүүлж, бие махбодын идэвх буурснаас таргалалт, чихрийн шижин, зүрх судасны өвчин, сэтгэл гутрал зэрэг бүх биеийн эрүүл мэндэд нөлөөлж болно.
Дегенератив артрит нь эхэн үедээ үе үе өвдөлтөөр эхэлж болох ч цаг хугацаа өнгөрөхөд үений завсар нарийсах, хатуурах, хэлбэр алдагдах зэрэг дегенератив өөрчлөлт даамжирч болно. Нэгэнт явагдсан үений өөрчлөлтийг буцаах хэцүү тул сэрэмжлүүлэх шинж илэрсэн үед эрт оношлуулж, үений үйл ажиллагааг аль болох удаан хадгалах нь чухал.
Оношийг өвдөлтийн байрлал, шинж чанар, үений хөдөлгөөний хүрээг шалгах биеийн үзлэг болон рентген шинжилгээгээр тавина. Энгийн рентген шинжилгээнээс илүү өвдөлт хүчтэй, эсвэл мениск урагдал, бичил хугарал зэрэг өөр гэмтэл сэжиглэгдвэл MRI шинжилгээг нэмж хийж, байдлыг нарийн тодруулж болно.
Эмчилгээ нь өвчний явцын үе шат, өвчтөний биеийн байдлаас хамаарч өөр өөр байна. Эхний үед дасгал хөдөлгөөн, амьдралын хэв маягийн сайжруулалтыг эхлээд хэрэгжүүлж, дараа нь эмийн эмчилгээ, физик эмчилгээ, дасгал эмчилгээ зэрэг консерватив эмчилгээг хавсарна. Өвдөлт, үрэвсэл үргэлжилбэл стероид бус үрэвслийн эсрэг эм зэргийг хэрэглэх буюу жин тавих, цахилгаан мэдрэлийн өдөөлт, сэргээн засах эмчилгээгээр үений үйл ажиллагааг хадгална. Шаардлагатай бол тарилгын эмчилгээг ч авч үзэж болно.
Консерватив эмчилгээгээр сайжралгүй, эсвэл өдөр тутмын амьдрал хүндрэх хэмжээний хүчтэй өвдөлттэй бол мэс заслын эмчилгээг авч үзнэ. Мөгөөрсний гэмтлийн хүрээ харьцангуй бага, үений хэлбэрийн өөрчлөлт хүнд биш тохиолдолд артроскопын дебридман, микрохугарлын мэс засал, үүдэл эс шилжүүлэн суулгах зэргийг авч үзэж болно. Харин мөгөөрсний гэмтэл болон үений хэлбэрийн өөрчлөлт хүнд, эцсийн шатны артриттай бол хиймэл үе солих мэс заслыг авч үзнэ.
Өвдөгний үений эрүүл мэндийг хамгаалахын тулд өдөр тутмын хяналт бас чухал. △зохистой жингээ хадгалж, тэнцвэртэй хооллох △тогтмол дасгал хийх △үед ачаалал өгөх байрлалаас зайлсхийх △тамхи, архинаас татгалзах △өвдөлтийн эхэн үеийн арчилгаа, жин тавих зэрэг 5 зарчмыг баримтлах хэрэгтэй.
Жин нэмэгдэхийн хэрээр өвдөгт үзүүлэх ачаалал ч ихэсдэг. Тонгойн суух, завилан суух, хөл зөрүүлэн суух мэт өвдгөө хэт нугалах буюу тодорхой хэсэгт дарамт үзүүлэх байрлалаас зайлсхийх нь зүйтэй. Шалан дээр суухаас илүү сандал, буйдан ашиглаж өвдөгний нугаралтыг багасгах, мөн кофеин, давсны хэт их хэрэглээнээс зайлсхийх нь ч тустай.
Дасгал хөдөлгөөн ч бас чухал. Өвдөлтөөс болж дасгалаас зайлсхийвэл эсрэгээрээ булчингийн хүч буурч, үений ачаалал нэмэгдэж болно. Өдөрт 30 орчим минут тэгш газраар алхах, сунгалт хийх, усанд сэлэх, дасгалын дугуй унах зэрэг нь үе мөчний эргэн тойрны булчинг бэхжүүлж, хөшилтийг багасгахад тусалдаг. Гэхдээ өвдөлт буюу хаван үүсэх хэмжээний хэт ачаалалтай дасгалаас зайлсхийх хэрэгтэй.
Өвдөгний үений эрүүл мэнд нь зөвхөн өвдөж байгаа эсэхээс хальж, өтлөх насны эрүүл наслалттай шууд холбоотой. Ялангуяа 65-аас дээш насны эмэгтэйчүүд өвдөг өвдөх, хавагнах, алхахад төвөгтэй болох зэрэг сэрэмжлүүлэх шинжийг анхааралтай ажиглаж, эрт үнэн зөв оношилгоо, эмчилгээ авч байж үений эрүүл үйл ажиллагааг удаан хадгалж чадна.
Эх сурвалж : Анагаах ухааны сонин(https://www.bosa.co.kr)
Остеоартрит бол артритын хамгийн түгээмэл хэлбэр бөгөөд өвдөг, түүнчлэн хонго, нуруу, гар зэрэг их ачаалалтай буюу биеийн жингийн даралт ихтэй үе мөчинд голчлон тохиолддог. Үе мөчийг давтан ашиглах буюу ачаалал хуримтлагдвал мөгөөрс болон орчны эдэд дегенератив өөрчлөлт үүсэж, үрэвслийн урвал, үений хэв гажилт даамжран өвдөлт, үйл ажиллагааны бууралт илэрдэг.
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын мэдээллээр остеоартрит нь дэлхий даяар ойролцоогоор 600 сая хүн өвчилдөг түгээмэл үений өвчин бөгөөд үүний 73%-ийг 55-аас дээш насныхан эзэлдэг. Солонгост ч Иргэдийн эрүүл мэндийн статистикаар 2017 оноос 2021 он хүртэл 65-аас дээш насныхны дундаж тархалт 30.2% буюу ахмад настан 3 хүн тутмын 1 нь остеоартриттай байгаа нь тогтоогдсон.
Эрүүл мэндийн даатгалын хяналт үнэлгээний хүрээлэнгийн мэдээгээр ч 2024 онд остеоартритаар өвчилсөн хүн ойролцоогоор 3.28 сая хүрчээ. Ялангуяа 60, 70 насныханд катарактын дараа орох, эмнэлэгт хэвтэх хамгийн олон тохиолдолтой хоёр дахь өвчин болж бүртгэгдсэн бөгөөд амбулаторийн үзлэгийн давтамжаар 60 насныханд 5-р байр, 70 насныханд 4-р байрт орсон.
Өвдөг эсвэл нурууны асуудлаар эмнэлэгт хандсан 60-аас дээш насны өвчтөнүүдийн дийлэнх нь остеоартритын онош авдаг. Остеоартритыг зөв ойлгож, үе мөчөө тогтмол арчлах нь эрүүл өндөр насны амьдралыг тодорхойлж чадна.
Остеоартритыг тойрсон түгээмэл буруу ойлголт бол нас ахихад хэн бүхэнд тохиолддог байгалийн жамын хөгшрөлтийн үзэгдэл гэсэн ойлголт юм. Гэвч остеоартрит нь зөвхөн үе удаан хугацаанд элэгдсэнээс үүддэг өвчин биш. Үений мөгөөрсний өөрчлөлт, үрэвсэл, мөгөөрсний доорх ясны бүтцийн өөрчлөлт зэрэг олон хүчин зүйл цогцоор нөлөөлдөг өвчин гэж ойлгогдож байна.
Остеоартритын гол шинж тэмдэг нь өвдөлт, хавагналт, үений хөшингөрөл, хөдөлгөөний хязгаарлалт юм. Эхэн үедээ удаан алхах эсвэл шат өгсөж уруудахад өвдөг өвдөх төдийхнөөр хязгаарлагдаж болох ч даамжирвал суусан байрнаасаа босоход өвдөлт хүчтэй болж, өвдөг сайн тэнийхгүй болох буюу алхахад чимээ гарах нь бий. Улам хүндэрвэл хөдөлгөөнгүй байхад ч өвдөлт илэрч, алхах байдал өөрөө өөрчлөгдөж болно.
Өвдөгний өвдөлт зүгээр нэг эвгүй мэдрэмжээр дуусдаггүй. Өвдөлт удаан үргэлжилбэл хөдөлгөөн багасч, булчингийн хэрэглээ буурснаар биеийн доройтол, саркопенид хүргэж болно. Энэ нь унах, хонгоны хугарлын эрсдэлийг нэмэгдүүлж, бие махбодын идэвх буурснаас таргалалт, чихрийн шижин, зүрх судасны өвчин, сэтгэл гутрал зэрэг бүх биеийн эрүүл мэндэд нөлөөлж болно.
Дегенератив артрит нь эхэн үедээ үе үе өвдөлтөөр эхэлж болох ч цаг хугацаа өнгөрөхөд үений завсар нарийсах, хатуурах, хэлбэр алдагдах зэрэг дегенератив өөрчлөлт даамжирч болно. Нэгэнт явагдсан үений өөрчлөлтийг буцаах хэцүү тул сэрэмжлүүлэх шинж илэрсэн үед эрт оношлуулж, үений үйл ажиллагааг аль болох удаан хадгалах нь чухал.
Оношийг өвдөлтийн байрлал, шинж чанар, үений хөдөлгөөний хүрээг шалгах биеийн үзлэг болон рентген шинжилгээгээр тавина. Энгийн рентген шинжилгээнээс илүү өвдөлт хүчтэй, эсвэл мениск урагдал, бичил хугарал зэрэг өөр гэмтэл сэжиглэгдвэл MRI шинжилгээг нэмж хийж, байдлыг нарийн тодруулж болно.
Эмчилгээ нь өвчний явцын үе шат, өвчтөний биеийн байдлаас хамаарч өөр өөр байна. Эхний үед дасгал хөдөлгөөн, амьдралын хэв маягийн сайжруулалтыг эхлээд хэрэгжүүлж, дараа нь эмийн эмчилгээ, физик эмчилгээ, дасгал эмчилгээ зэрэг консерватив эмчилгээг хавсарна. Өвдөлт, үрэвсэл үргэлжилбэл стероид бус үрэвслийн эсрэг эм зэргийг хэрэглэх буюу жин тавих, цахилгаан мэдрэлийн өдөөлт, сэргээн засах эмчилгээгээр үений үйл ажиллагааг хадгална. Шаардлагатай бол тарилгын эмчилгээг ч авч үзэж болно.
Консерватив эмчилгээгээр сайжралгүй, эсвэл өдөр тутмын амьдрал хүндрэх хэмжээний хүчтэй өвдөлттэй бол мэс заслын эмчилгээг авч үзнэ. Мөгөөрсний гэмтлийн хүрээ харьцангуй бага, үений хэлбэрийн өөрчлөлт хүнд биш тохиолдолд артроскопын дебридман, микрохугарлын мэс засал, үүдэл эс шилжүүлэн суулгах зэргийг авч үзэж болно. Харин мөгөөрсний гэмтэл болон үений хэлбэрийн өөрчлөлт хүнд, эцсийн шатны артриттай бол хиймэл үе солих мэс заслыг авч үзнэ.
Өвдөгний үений эрүүл мэндийг хамгаалахын тулд өдөр тутмын хяналт бас чухал. △зохистой жингээ хадгалж, тэнцвэртэй хооллох △тогтмол дасгал хийх △үед ачаалал өгөх байрлалаас зайлсхийх △тамхи, архинаас татгалзах △өвдөлтийн эхэн үеийн арчилгаа, жин тавих зэрэг 5 зарчмыг баримтлах хэрэгтэй.
Жин нэмэгдэхийн хэрээр өвдөгт үзүүлэх ачаалал ч ихэсдэг. Тонгойн суух, завилан суух, хөл зөрүүлэн суух мэт өвдгөө хэт нугалах буюу тодорхой хэсэгт дарамт үзүүлэх байрлалаас зайлсхийх нь зүйтэй. Шалан дээр суухаас илүү сандал, буйдан ашиглаж өвдөгний нугаралтыг багасгах, мөн кофеин, давсны хэт их хэрэглээнээс зайлсхийх нь ч тустай.
Дасгал хөдөлгөөн ч бас чухал. Өвдөлтөөс болж дасгалаас зайлсхийвэл эсрэгээрээ булчингийн хүч буурч, үений ачаалал нэмэгдэж болно. Өдөрт 30 орчим минут тэгш газраар алхах, сунгалт хийх, усанд сэлэх, дасгалын дугуй унах зэрэг нь үе мөчний эргэн тойрны булчинг бэхжүүлж, хөшилтийг багасгахад тусалдаг. Гэхдээ өвдөлт буюу хаван үүсэх хэмжээний хэт ачаалалтай дасгалаас зайлсхийх хэрэгтэй.
Өвдөгний үений эрүүл мэнд нь зөвхөн өвдөж байгаа эсэхээс хальж, өтлөх насны эрүүл наслалттай шууд холбоотой. Ялангуяа 65-аас дээш насны эмэгтэйчүүд өвдөг өвдөх, хавагнах, алхахад төвөгтэй болох зэрэг сэрэмжлүүлэх шинжийг анхааралтай ажиглаж, эрт үнэн зөв оношилгоо, эмчилгээ авч байж үений эрүүл үйл ажиллагааг удаан хадгалж чадна.
Эх сурвалж : Анагаах ухааны сонин(https://www.bosa.co.kr)