Бодисын солилцоо буурдаг дунд наснаас хойш ‘цөсний хүүдий’-н эрүүл мэндэд анхаарах шалтгаан

 Бодисын солилцоо буурдаг дунд наснаас хойш ‘цөсний хүүдий’-н эрүүл мэндэд анхаарах шалтгаан
Гэнэтийн дээд хэвлийн өвдөлт «цөсний хүүдийн үрэвсэл»-ийн улаан дохио… элэг, цөс, нойр булчирхайн мэргэжлийн эмчид үзүүлж эмчлүүлэх хэрэгтэй
Ардын хэлээр «цөс» гэж олонд танил болсон цөсний хүүдий нь дээд хэвлийд байрлах хоол боловсруулах гол эрхтэн юм. Том биш ч хоол боловсруулах үйл явцад чухал нөлөө үзүүлдэг. Цөсний хүүдий нас ахих тусам бодисын солилцоо буурахын хамт үрэвсэл, цөсний чулууны эрсдэл нэмэгдэх хандлагатай тул болгоомжлох хэрэгтэй.

Цөсний хүүдийд үүсэх үрэвсэл нь энгийн өвдөлтөөс хальж, эдийн өөрчлөлт, үйл ажиллагааны бууралтаар хүндрэл үүсгэх эрсдэл нэмэгддэг. Ялангуяа 40-өөс дээш насанд бодисын солилцооны хүчин зүйл болон эрүүл бус амьдралын хэв маягаас болж хурдан хүндэрдэг тул цөсний хүүдийн эрүүл мэндээ сайн ажиглах нь чухал.

Үнэн хэрэгтээ 40~50 наснаас цөсний хүүдийн үрэвсэлтэй өвчтөн эрс нэмэгддэг. Эрүүл мэндийн даатгалын үнэлгээний хорооны статистикаас үзэхэд 2024 онд цөсний хүүдийн үрэвсэлтэй нийт өвчтөний дотор 40-өөд насныхан 30-аад насныхнаас 1.4 дахин орчим их байна. 60-аад насны өвчтөн 30-аад насныхнаас 2 дахин их бөгөөд бүх насны бүлгээс хамгийн олон байна.

Хэт идэх, архи хэрэглэх нь цөсний чулуу үүсгэж, цөсний замыг бөглөн үрэвсэл үүсгэдэг

Элэгний ойролцоо байрлах цөсний хүүдий нь цөсийг хадгалж, цөсний сувгаар дамжуулан арван хоёр гэдэс рүү илгээж, хоол боловсруулалтад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Эмнэлзүйд элэг, цөсний хүүдий, цөсний зам, нойр булчирхайг хамтад нь авч үздэг тохиолдол ч олон. Цөсний суваг бөглөрөх буюу эмгэг үүсэж цөсөнд нян нэвтэрвэл цөсний хүүдийн үрэвсэл үүсдэг.

Цөсний чулуу бол цөсний хүүдийд үрэвсэл үүсгэдэг гол шалтгаан юм. Цөсний чулуу нь элэгнээс ялгардаг цөсний найрлагын тэнцвэргүйдлээс болж хатуурч үүссэн нэгэн төрлийн чулуу юм. Цөсний чулуу цөсний хүүдийн сувгийг бөглөвөл цөсний хүүдийн доторх даралт ихсэж тэлэлт үүсгэн, хоёрдогчоор үрэвсэл үүсдэг.


Ялангуяа цөсний хүүдийн цочмог үрэвслийн ихэнх нь цөсний чулуунаас үүсдэг гэж үздэг. Архаг үрэвсэл ч мөн адил цөсний чулуу цөсний хүүдийг байнга цочроож, эрхтэнд эд эсийн өөрчлөлт үүсгэн үрэвсэл дэгдээдэг.

Таргалалт, чихрийн шижин, липидийн солилцооны алдагдал зэргээс үүдэх өөх хуримтлагдалт, холестерин ихсэлт, бодисын солилцооны өвчин зэрэг нь цөсний чулуу үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Хэт их идэх, өндөр илчлэгтэй хооллолтын хэвшил үргэлжилбэл цөсний чулуу үүсэх, үрэвсэл гарах зэргээр эрхтэн тус бүрийн үйл ажиллагаа доройтдог.

Ялангуяа дунд наснаас хойш буруу хооллолтын дадлыг үргэлжлүүлбэл цөсний хүүдийд хэт их ачаалал хуримтлуулах эрсдэл нэмэгддэг. Гэнэтийн жин хасалт ч цөсний чулуу үүсэхэд нөлөөлдөг. Хатуу хоолны дэглэм барьсан хүмүүсийн 25 орчим хувьд цөсний чулуу үүсдэг гэсэн судалгааны тайлан ч бий.

Цөсний хүүдийн үрэвсэл (холецистит) нь цочмог ба архаг хэлбэртээ эрс өөр шинж тэмдэг үзүүлдэг. Цочмог цөсний хүүдийн үрэвсэл нь хэвлийн баруун дээд хэсгийн хүчтэй өвдөлт, дотор муухайрах, бөөлжих, халуурах зэрэг эмгэг шинжийг үүсгэдэг. Тэмтрэлт хийхэд баруун дээд хэвлийг дарахад өвдөлт хүчтэй илэрдэг. Үүнээс ялгаатай нь архаг цөсний хүүдийн үрэвсэл шинж тэмдэггүй байх тохиолдол цөөнгүй. Хэвлийн дээд хэсгээр дүүрсэн мэдрэмж, эвгүйрхэх, хийрхэх шинж илэрдэг тул ходоод гэдэсний асуудал гэж андуурахад амархан.

Хүндрэл болон архагаас цочмог руу шилжих зэрэг нөхцөлд бэлэн байх хэрэгтэй

Цөсний хүүдийн үрэвслийг голчлон хэвлийн хэт авиагаар оношилдог. Цөсний чулууг хэт авиагаар 90~95% ажиглах боломжтой. Цөсний хүүдийн үрэвсэлтэй өвчтөнд хэт авиан шинжилгээгээр хүүдий дотор чулуу байгаа болон үрэвсэл, фиброзоос болж хүүдийн хана зузаарсан байдлыг илрүүлж болно. Цочмог цөсний хүүдийн үрэвсэлтэй өвчтөнд цусны шинжилгээгээр цагаан эсийн тоо нэмэгдэх буюу хүүдийн эргэн тойронд шингэн хуримтлагдсан тохиолдол ч илэрдэг.

Эмчилгээ нь өвчтөний байдлаас хамаарч өөр өөр байдаг. Цочмог холециститэд эрхтнийг авах мэс заслын эмчилгээг стандарт болгон хийдэг. Цөсний хүүдий бол цөсийг хадгалж, өтгөрүүлдэг эрхтэн бөгөөд авсны дараа ч хоол боловсруулах үйл ажиллагаа хэвийн хадгалагдана. Шинж тэмдэг хөнгөн бол эмээр цөсний чулууг уусгадаг уух хэлбэрийн уусгах эмчилгээ хэрэглэх нь бий. Бүрэн уусах тохиолдол 30%-иас доогуур бөгөөд 5 жилээс дээш хугацаанд тал орчим нь дахидаг.

Цөсний хүүдийн архаг үрэвслийн хувьд шинж тэмдэг байхгүй бол тусгай эмчилгээ хийхгүй байх нь зарчим. Гэхдээ удаан хугацаанд цочмог үрэвсэл рүү шилжих эрсдэлтэй тул цөсний чулуу илэрсэн бол хэвлийн хэт авиан үзлэгийг тогтмол хийлгэж, өөрчлөлтийн явцыг хянаж ажигладаг. Улмаар гэнэтийн хэвлийн өвдөлт зэрэг цөсний хүүдийн цочмог үрэвсэлтэй төстэй шинж тэмдэг илэрвэл шууд эмнэлэгт хандаж үзүүлэх нь зүйтэй.

Цөсний хүүдийн үрэвсэл сэжиглэгдэж байвал цөсний хүүдий, нойр булчирхай, цөсний замыг иж бүрэн харах чадвартай элэг, цөс, нойр булчирхайн мэргэжлийн эмчтэй эмнэлэгт хандах нь зүйтэй. Цочмог цөсний хүүдийн үрэвслийн үед өвчтөнүүдийн 10%-д нь хүндрэл үүсэх эрсдэлтэй бөгөөд архаг хэлбэр нь ч өвчний явцаас хамаарч цочмог болж хувирдаг. Дотрын болон мэс заслын талаас нь өргөн хүрээтэй ажиглуулж, урт хугацааны эмчилгээ авах нь чухал.

Гэгээн Петрийн эмнэлгийн Пак Гван Тэ эмч (мэс заслын мэргэжлийн эмч): "Дээд хэвлийн орчимд өмнө нь мэдэрч байгаагүй өвдөлт мэдэрсэн бол шинж тэмдэг нь түр алга болсон ч үүнийг үл ойшоох ёсгүй" гэж хэлээд, "Цөсний хүүдий, нойр булчирхай, цөсний замыг бүхэлд нь цогцоор нь харах боломжтой мэргэжлийн эмчийн оношилгоог эрт авах нь чухал" гэлээ.