Богино хугацааны турах дэглэмийн дараах хэвлийн өвдөлт, ‘цөсний чулуу’-г сэжиглэ… 20~50 насны өвчтөн зуны улиралд нэмэгдэж байна
Хуудасны мэдээлэл
Гэгээн Петрийн эмнэлэг 26-08-17 10:04Үндсэн хэсэг
[Спортс Чосон, сурвалжлагч Жан Жон Хо] Зуны улиралд богино хугацааны хоолны дэглэм барих буюу гэнэт өөх тос ихтэй хоол идсэний дараа тохиолддог хүчтэй хэвлийн өвдөлт, хоол боловсруулалтын хямралыг зүгээр л «хоол тогтчихжээ» гэж хэлж өнгөрөөж болохгүй.
'Цөсний чулуу' үүссэн байж болзошгүй учраас юм.
Цөсний чулууны өвчин нь нийт өвчтөний талаас илүү хувь нь 60-аас дээш насны хүн байдаг зэргээр өндөр настны эзлэх хувь өндөртэй эмгэг юм. Гэвч сүүлийн үед нийт өвчтөний тоо тогтмол өсөх хандлагатай байна. Эрүүл мэндийн даатгалын хяналт үнэлгээний хүрээлэнгийн мэдээллээр Солонгост цөсний чулууны улмаас эмнэлэгт хандсан өвчтөн 2018 онд 192,551 байсан бол 2019 онд анх удаа 200,000-г давж, 2025 онд 286,700 орчимд хүрчээ. 7 жилийн дотор өвчтөн 49 орчим хувиар нэмэгдсэн гэсэн үг.
Ялангуяа сүүлийн үед зун улиралд ‘залуучуудын цөсний чулуу’-ны өвчтөн нэмэгдэх хандлага ажиглагдаж байна. Бодит байдал дээр сүүлийн 3 жилийн 6 сартай харьцуулахад 7~8 сарын дундаж өвчтөний өсөлтийг судалж үзэхэд 20~30 насныханд 8.4%, 40~50 насныханд 9.4%-иар нэмэгдсэн байна. Энэ нь мөн хугацаанд 60-аас дээш насны өвчтөний дундаж өсөлт болох 5.6%-тай харьцуулахад тус бүр 1.5 дахин, 1.7 дахин их үзүүлэлт юм.
Мэргэжилтнүүд зуны улиралд 20~50 насныханд цөсний чулууны тохиолдол нэмэгдэж буйн нэг шалтгаан болгон зуны амьдралын хэв маягийг нэрлэж байна.
Гэгээн Петрийн эмнэлгийн Элэг, цөс, нойр булчирхай, судасны төвийн мэс заслын мэргэжлийн эмч Пак Гван Тэ «Цөсний чулууны өвчин нь таргалалт, хооллолтын зуршил, хэт хурдан жин хасалт зэрэг олон хүчин зүйлийн нөлөөнд ордог» гэж хэлээд, «Ялангуяа зуны улиралд богино хугацааны хоолны дэглэм, тогтмол бус хооллолт, хэт хатуу хязгаарлалт нэмэгддэг тул залуучуудын дунд цөсний чулууны өвчин үүсэх эрсдэл нэмэгддэг тал бий» гэж тайлбарлав.
◇Зуны улиралд хэт хатуу турах, туйлширсан хоолны дэглэм цөсний чулууны эрсдэлийг нэмэгдүүлнэ
Цөсний чулуу гэдэг нь цөсний доторх тунадас хуримтлагдан чулуу мэт бөөгнөрч, цөсний хүүдий, цөсний замд үүсэх өвчин юм. Элэг өдөрт 750mL орчим цөс үйлдвэрлэдэг бөгөөд цөс нь холестерин, өөх тос, цөсний хүчлийн давс, уураг, билирубин зэрэг бүрэлдэхүүнээс тогтдог. Эдгээр бүрэлдэхүүний харьцаа тэнцвэргүй өөрчлөгдвөл цөсний хүүдийд тунадас үүсч, цөсний чулуу бий болдог.
Тэдгээрийн дотроос цөсний шингэн дэх холестерин хэт ихээс үүсдэг холестерины чулуу хамгийн түгээмэл төрөл юм. Холестерины чулуу нь таргалалт, мах болон өөх тос ихтэй хооллолттой нягт холбоотой тул залуу насныханд ч анхаарал шаардагдана. Түүнчлэн эмэгтэйн даавар болох эстроген нь цөсний шингэн дэх холестерины хэмжээг нэмэгдүүлдэг тул эмэгтэйчүүд илүү анхаарах нь зүйтэй.
Пак Гван Тэ ерөнхий эмч "Ялангуяа богино хугацаанд огцом жин хасах, хоол хязгаарлах зэрэг нь цөсний хүүдийн үйл ажиллагааг сулруулж, цөсний чулуу үүсгэхэд хялбар болгодог" гэж онцолжээ. Сүүлийн үед хэрэглээ нь нэмэгдэж буй GLP-1 бүлгийн эмээр огцом жин хасах нь ч цөсний чулуу зэрэг цөсний хүүдийн өвчний эрсдэл нэмэгдэхтэй холбоотой гэж дүгнэгдэж байна. Түүнчлэн туйлширсан мацаг барилт буюу өөх тос болон илчлэг нь маш бага хоолны дэглэм нь цөсний хүүдийн агшилтыг бууруулж, цөс зогсонги байдалд орох нөхцөлийг бүрдүүлдэг.
Цөсний чулуу үүсэхээс сэргийлэх хамгийн сайн арга бол тогтмол хөдөлгөөн хийж, эрүүл хооллолтын дадал хэвшүүлэх явдал юм. Ялангуяа зуны улиралд турах зорилгоор удаан хугацаагаар өлсөх, хэт хатуу хоолны дэглэм барихаас аль болох зайлсхийх нь зүйтэй бөгөөд жин хасахдаа ч цаг гаргаж, аажмаар явуулах нь дээр. Ялангуяа цөсний чулууны удамшлын түүхтэй эсвэл таргалалттай хүмүүс, дунд болон түүнээс дээш насныхан ийм зуршилдаа онцгой анхаарал хандуулах шаардлагатай.
Элэг, цөсний хүүдийн эрүүл мэндээ тогтмол шалгуулах нь ч чухал. Учир нь ихэнх цөсний чулуу тодорхой шинж тэмдэггүй тул анзаарахад бэрх байдаг. Бодит байдал дээр шинж тэмдэггүй цөсний чулуу чекапын үеэр хэвлийн хэт авиагаар санамсаргүй илрэх тохиолдол илүү олон байдаг. Пак Гван Тэ ерөнхий эмч: «Бүх цөсний чулуу эмчилгээ шаарддаггүй ч чулууны байрлал, хэмжээ, шинж тэмдэг байгаа эсэхийг урьдчилан шалгаж хянах нь цөсний хүүдийн үрэвсэл, цөсний сувгийн үрэвсэл, нойр булчирхайн үрэвсэл зэрэг хүндрэлийн эрсдэлийг тодорхойлоход тусалдаг» гэж тайлбарлав.
◇Хэвлийн дээд хэсгийн гэнэтийн «цөсний колик» нь гол шинж тэмдэг…ходоодны үрэвсэл, хоол боловсруулалтын доголдол гэж андуурдаг
Цөсний чулуу нь цөсний хүүдий, цөсний сувагт цөсний урсгалыг хаавал хэвлийгээр өвдөх, дотор муухайрах зэрэг олон янзын шинж тэмдэг үүсгэдэг. Хамгийн онцлог нь хэвлийн дээд болон баруун дээд хэсэгт голчлон илэрдэг цөсний хатгаа (цөсний колик) юм. Энэ нь цөсний чулуу цөсний хүүдийн сувгийг бөглөснөөр хүүдий доторх даралт ихсэж үүсдэг өвдөлт бөгөөд гэнэтийн боолт, ходоодны үрэвсэл, хоол боловсруулалтын хямрал гэж андуурагдах нь цөөнгүй.
Цөсний чулуунаас үүдэлтэй цөсний колик гэнэтийн өвдөлт үүсгэдэг. Хорсол байнга илэрдэг ходоодны үрэвсэл буюу хоол боловсруулалтын доголдлоос ялгаатай нь хүчтэй өвдөлт гэнэт эхэлж, богинодоо 30 минут, заримдаа хэдэн цаг хүртэл үргэлжилдэг. Хэвлийн өвдөлтөд дотор муухайрах, бөөлжих нэмэгдэж болох бөгөөд ялангуяа хэт их идсэний дараа буюу тослог, өөх ихтэй хоолны дараа ийм өвдөлт давтагдаж байвал цөсний колик байх магадлалтай. Өвдөлт 5~6 цагаас удаан үргэлжлэх буюу халууралт дагалдвал цочмог холецистит зэрэг хүндрэлийн эрсдэлтэй тул аль болох хурдан эмнэлэгт хандах нь чухал.
Хэвлийн хэт авиан шинжилгээ нь цөсний чулууны оношилгооны хамгийн үндсэн шинжилгээ бөгөөд 90-ээс дээш хувьд чулуу байгаа эсэхийг харах боломжтой. Шаардлагатай үед CT, соронзон резонанст холангиопанкреатографи (MRCP) зэргээр цөсний зам, нойр булчирхайн сувгийн шинжилгээг ч хийдэг. Ингэснээр чулууны байрлал, хэмжээ, чулуунаас үүдсэн үрэвсэл байгаа эсэхийг тодруулсны дараа шинж тэмдэгт нь тохируулан эмчилгээний чиглэлээ тодорхойлдог.
Цөсний чулуутай ч шинж тэмдэггүй, цөсний хүүдийн хорт хавдар болон хүндрэлийн эрсдэлгүй бол тусгай эмчилгээ хийлгүй зөвхөн явцыг ажиглахаар хязгаарлах нь олонтой. Харин цөсний чулуунаас болж өвдөж байгаа, эсвэл шинж тэмдэггүй ч хүндрэлийн эрсдэл өндөр бол мэргэжлийн эмчийн шийдвэрээр мэс заслын эмчилгээ хийнэ. Ялангуяа чулуу 3см ба түүнээс том, эсвэл шаазан цөсний хүүдий (шохойжсон цөсний хүүдий), цөсний хүүдийн полип, нойр булчирхай-цөсний сувгийн нийлбэрийн гажиг зэрэг шинж тэмдэг дагалдаж байвал шинж тэмдэггүй чулуу байсан ч урьдчилан сэргийлэх зорилгоор авах эмчилгээнд хамруулахаар авч үздэг.
Мэс заслын эмчилгээний хамгийн түгээмэл нь цөсний хүүдий авах мэс засал юм. Сүүлийн үед лапароскопоор цөсний хүүдий авах мэс засал голдуу хийгддэг бөгөөд зүслэгийн хүрээ бага, өвчтөнөөс хамааран 1~2 хоногийн дараа эмнэлгээс гарах хэмжээнд эдгэрэлт хурдан байдаг. Гэхдээ цөсний чулууны байдал, байрлалаас хамаарч зөвхөн цөсний хүүдий төдийгүй элэг, нойр булчирхайг хүртэл шалгаж нэмэлт эмчилгээ шаардагдах тохиолдол байдаг тул цөсний чулуу сэжиглэвэл аль болох элэг, цөс, нойр булчирхайн мэргэжлийн эмчтэй эмнэлэгт хандахыг зөвлөж байна.
Цэвэр холестерины чулуу байхын зэрэгцээ хэмжээ нь 1.5 см-ээс бага, цөсний хүүдийн үйл ажиллагаа хадгалагдсан зэрэг маш цөөн тооны өвчтөний хувьд UDCA (урсодезоксихолын хүчил) зэргийг уулгаж, цөс дэх холестерины хэмжээг бууруулан чулууг уусгах эмчилгээг хийж болно. Гэхдээ энэ тохиолдолд эм уухаа зогсоовол 50% хүртэл дахих эрсдэлтэй тул мэргэжлийн эмчтэй зөвлөлдөж эмчилгээний төлөвлөгөө боловсруулах шаардлагатай.
Пак Гван Тэ эмч «Цөсний чулууны өвчин нь шинж тэмдэггүй өвчтөнүүдийн 1~2 хувьд нь жил бүр өвдөлт зэрэг шинж илэрдэг гэдэг тул тогтмол хяналт, менежмент чухал өвчин юм» гэж хэлээд, «Цөсний чулуу үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг зуршлаас зайлсхийж, гэнэтийн хэвлийн өвдөлт эсвэл хоол боловсруулах эрхтний шинж давтагдвал мэргэжлийн эмчид хандаж зөв онош тогтоолгохыг зөвлөж байна» гэж сануулав.
'Цөсний чулуу' үүссэн байж болзошгүй учраас юм.
Цөсний чулууны өвчин нь нийт өвчтөний талаас илүү хувь нь 60-аас дээш насны хүн байдаг зэргээр өндөр настны эзлэх хувь өндөртэй эмгэг юм. Гэвч сүүлийн үед нийт өвчтөний тоо тогтмол өсөх хандлагатай байна. Эрүүл мэндийн даатгалын хяналт үнэлгээний хүрээлэнгийн мэдээллээр Солонгост цөсний чулууны улмаас эмнэлэгт хандсан өвчтөн 2018 онд 192,551 байсан бол 2019 онд анх удаа 200,000-г давж, 2025 онд 286,700 орчимд хүрчээ. 7 жилийн дотор өвчтөн 49 орчим хувиар нэмэгдсэн гэсэн үг.
Ялангуяа сүүлийн үед зун улиралд ‘залуучуудын цөсний чулуу’-ны өвчтөн нэмэгдэх хандлага ажиглагдаж байна. Бодит байдал дээр сүүлийн 3 жилийн 6 сартай харьцуулахад 7~8 сарын дундаж өвчтөний өсөлтийг судалж үзэхэд 20~30 насныханд 8.4%, 40~50 насныханд 9.4%-иар нэмэгдсэн байна. Энэ нь мөн хугацаанд 60-аас дээш насны өвчтөний дундаж өсөлт болох 5.6%-тай харьцуулахад тус бүр 1.5 дахин, 1.7 дахин их үзүүлэлт юм.
Мэргэжилтнүүд зуны улиралд 20~50 насныханд цөсний чулууны тохиолдол нэмэгдэж буйн нэг шалтгаан болгон зуны амьдралын хэв маягийг нэрлэж байна.
Гэгээн Петрийн эмнэлгийн Элэг, цөс, нойр булчирхай, судасны төвийн мэс заслын мэргэжлийн эмч Пак Гван Тэ «Цөсний чулууны өвчин нь таргалалт, хооллолтын зуршил, хэт хурдан жин хасалт зэрэг олон хүчин зүйлийн нөлөөнд ордог» гэж хэлээд, «Ялангуяа зуны улиралд богино хугацааны хоолны дэглэм, тогтмол бус хооллолт, хэт хатуу хязгаарлалт нэмэгддэг тул залуучуудын дунд цөсний чулууны өвчин үүсэх эрсдэл нэмэгддэг тал бий» гэж тайлбарлав.
◇Зуны улиралд хэт хатуу турах, туйлширсан хоолны дэглэм цөсний чулууны эрсдэлийг нэмэгдүүлнэ
Цөсний чулуу гэдэг нь цөсний доторх тунадас хуримтлагдан чулуу мэт бөөгнөрч, цөсний хүүдий, цөсний замд үүсэх өвчин юм. Элэг өдөрт 750mL орчим цөс үйлдвэрлэдэг бөгөөд цөс нь холестерин, өөх тос, цөсний хүчлийн давс, уураг, билирубин зэрэг бүрэлдэхүүнээс тогтдог. Эдгээр бүрэлдэхүүний харьцаа тэнцвэргүй өөрчлөгдвөл цөсний хүүдийд тунадас үүсч, цөсний чулуу бий болдог.
Тэдгээрийн дотроос цөсний шингэн дэх холестерин хэт ихээс үүсдэг холестерины чулуу хамгийн түгээмэл төрөл юм. Холестерины чулуу нь таргалалт, мах болон өөх тос ихтэй хооллолттой нягт холбоотой тул залуу насныханд ч анхаарал шаардагдана. Түүнчлэн эмэгтэйн даавар болох эстроген нь цөсний шингэн дэх холестерины хэмжээг нэмэгдүүлдэг тул эмэгтэйчүүд илүү анхаарах нь зүйтэй.
Пак Гван Тэ ерөнхий эмч "Ялангуяа богино хугацаанд огцом жин хасах, хоол хязгаарлах зэрэг нь цөсний хүүдийн үйл ажиллагааг сулруулж, цөсний чулуу үүсгэхэд хялбар болгодог" гэж онцолжээ. Сүүлийн үед хэрэглээ нь нэмэгдэж буй GLP-1 бүлгийн эмээр огцом жин хасах нь ч цөсний чулуу зэрэг цөсний хүүдийн өвчний эрсдэл нэмэгдэхтэй холбоотой гэж дүгнэгдэж байна. Түүнчлэн туйлширсан мацаг барилт буюу өөх тос болон илчлэг нь маш бага хоолны дэглэм нь цөсний хүүдийн агшилтыг бууруулж, цөс зогсонги байдалд орох нөхцөлийг бүрдүүлдэг.
Цөсний чулуу үүсэхээс сэргийлэх хамгийн сайн арга бол тогтмол хөдөлгөөн хийж, эрүүл хооллолтын дадал хэвшүүлэх явдал юм. Ялангуяа зуны улиралд турах зорилгоор удаан хугацаагаар өлсөх, хэт хатуу хоолны дэглэм барихаас аль болох зайлсхийх нь зүйтэй бөгөөд жин хасахдаа ч цаг гаргаж, аажмаар явуулах нь дээр. Ялангуяа цөсний чулууны удамшлын түүхтэй эсвэл таргалалттай хүмүүс, дунд болон түүнээс дээш насныхан ийм зуршилдаа онцгой анхаарал хандуулах шаардлагатай.
Элэг, цөсний хүүдийн эрүүл мэндээ тогтмол шалгуулах нь ч чухал. Учир нь ихэнх цөсний чулуу тодорхой шинж тэмдэггүй тул анзаарахад бэрх байдаг. Бодит байдал дээр шинж тэмдэггүй цөсний чулуу чекапын үеэр хэвлийн хэт авиагаар санамсаргүй илрэх тохиолдол илүү олон байдаг. Пак Гван Тэ ерөнхий эмч: «Бүх цөсний чулуу эмчилгээ шаарддаггүй ч чулууны байрлал, хэмжээ, шинж тэмдэг байгаа эсэхийг урьдчилан шалгаж хянах нь цөсний хүүдийн үрэвсэл, цөсний сувгийн үрэвсэл, нойр булчирхайн үрэвсэл зэрэг хүндрэлийн эрсдэлийг тодорхойлоход тусалдаг» гэж тайлбарлав.
◇Хэвлийн дээд хэсгийн гэнэтийн «цөсний колик» нь гол шинж тэмдэг…ходоодны үрэвсэл, хоол боловсруулалтын доголдол гэж андуурдаг
Цөсний чулуу нь цөсний хүүдий, цөсний сувагт цөсний урсгалыг хаавал хэвлийгээр өвдөх, дотор муухайрах зэрэг олон янзын шинж тэмдэг үүсгэдэг. Хамгийн онцлог нь хэвлийн дээд болон баруун дээд хэсэгт голчлон илэрдэг цөсний хатгаа (цөсний колик) юм. Энэ нь цөсний чулуу цөсний хүүдийн сувгийг бөглөснөөр хүүдий доторх даралт ихсэж үүсдэг өвдөлт бөгөөд гэнэтийн боолт, ходоодны үрэвсэл, хоол боловсруулалтын хямрал гэж андуурагдах нь цөөнгүй.
Цөсний чулуунаас үүдэлтэй цөсний колик гэнэтийн өвдөлт үүсгэдэг. Хорсол байнга илэрдэг ходоодны үрэвсэл буюу хоол боловсруулалтын доголдлоос ялгаатай нь хүчтэй өвдөлт гэнэт эхэлж, богинодоо 30 минут, заримдаа хэдэн цаг хүртэл үргэлжилдэг. Хэвлийн өвдөлтөд дотор муухайрах, бөөлжих нэмэгдэж болох бөгөөд ялангуяа хэт их идсэний дараа буюу тослог, өөх ихтэй хоолны дараа ийм өвдөлт давтагдаж байвал цөсний колик байх магадлалтай. Өвдөлт 5~6 цагаас удаан үргэлжлэх буюу халууралт дагалдвал цочмог холецистит зэрэг хүндрэлийн эрсдэлтэй тул аль болох хурдан эмнэлэгт хандах нь чухал.
Хэвлийн хэт авиан шинжилгээ нь цөсний чулууны оношилгооны хамгийн үндсэн шинжилгээ бөгөөд 90-ээс дээш хувьд чулуу байгаа эсэхийг харах боломжтой. Шаардлагатай үед CT, соронзон резонанст холангиопанкреатографи (MRCP) зэргээр цөсний зам, нойр булчирхайн сувгийн шинжилгээг ч хийдэг. Ингэснээр чулууны байрлал, хэмжээ, чулуунаас үүдсэн үрэвсэл байгаа эсэхийг тодруулсны дараа шинж тэмдэгт нь тохируулан эмчилгээний чиглэлээ тодорхойлдог.
Цөсний чулуутай ч шинж тэмдэггүй, цөсний хүүдийн хорт хавдар болон хүндрэлийн эрсдэлгүй бол тусгай эмчилгээ хийлгүй зөвхөн явцыг ажиглахаар хязгаарлах нь олонтой. Харин цөсний чулуунаас болж өвдөж байгаа, эсвэл шинж тэмдэггүй ч хүндрэлийн эрсдэл өндөр бол мэргэжлийн эмчийн шийдвэрээр мэс заслын эмчилгээ хийнэ. Ялангуяа чулуу 3см ба түүнээс том, эсвэл шаазан цөсний хүүдий (шохойжсон цөсний хүүдий), цөсний хүүдийн полип, нойр булчирхай-цөсний сувгийн нийлбэрийн гажиг зэрэг шинж тэмдэг дагалдаж байвал шинж тэмдэггүй чулуу байсан ч урьдчилан сэргийлэх зорилгоор авах эмчилгээнд хамруулахаар авч үздэг.
Мэс заслын эмчилгээний хамгийн түгээмэл нь цөсний хүүдий авах мэс засал юм. Сүүлийн үед лапароскопоор цөсний хүүдий авах мэс засал голдуу хийгддэг бөгөөд зүслэгийн хүрээ бага, өвчтөнөөс хамааран 1~2 хоногийн дараа эмнэлгээс гарах хэмжээнд эдгэрэлт хурдан байдаг. Гэхдээ цөсний чулууны байдал, байрлалаас хамаарч зөвхөн цөсний хүүдий төдийгүй элэг, нойр булчирхайг хүртэл шалгаж нэмэлт эмчилгээ шаардагдах тохиолдол байдаг тул цөсний чулуу сэжиглэвэл аль болох элэг, цөс, нойр булчирхайн мэргэжлийн эмчтэй эмнэлэгт хандахыг зөвлөж байна.
Цэвэр холестерины чулуу байхын зэрэгцээ хэмжээ нь 1.5 см-ээс бага, цөсний хүүдийн үйл ажиллагаа хадгалагдсан зэрэг маш цөөн тооны өвчтөний хувьд UDCA (урсодезоксихолын хүчил) зэргийг уулгаж, цөс дэх холестерины хэмжээг бууруулан чулууг уусгах эмчилгээг хийж болно. Гэхдээ энэ тохиолдолд эм уухаа зогсоовол 50% хүртэл дахих эрсдэлтэй тул мэргэжлийн эмчтэй зөвлөлдөж эмчилгээний төлөвлөгөө боловсруулах шаардлагатай.
Пак Гван Тэ эмч «Цөсний чулууны өвчин нь шинж тэмдэггүй өвчтөнүүдийн 1~2 хувьд нь жил бүр өвдөлт зэрэг шинж илэрдэг гэдэг тул тогтмол хяналт, менежмент чухал өвчин юм» гэж хэлээд, «Цөсний чулуу үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг зуршлаас зайлсхийж, гэнэтийн хэвлийн өвдөлт эсвэл хоол боловсруулах эрхтний шинж давтагдвал мэргэжлийн эмчид хандаж зөв онош тогтоолгохыг зөвлөж байна» гэж сануулав.