Гэгээн Петрийн эмнэлэг: «Зуны боолт гэж бодсон чинь… цөсний чулуунаас сэрэмжил»

 Гэнэтийн хоол боловсруулалтын хямрал, хүчтэй хэвлийн өвдөлт тохиолдоод хэдхэн цагийн дараа намдсан туршлагатай бол энгийн ходоодны үрэвсэл гэж өнгөрөөлгүй ‘цөсний чулуу’-г сэжиглэх хэрэгтэй. Цөсний чулуу нь цөсний бүрэлдэхүүн хэсгийн харьцаа алдагдаж, үүссэн үлдэгдэл нь чулуу мэт хатуурч цөсний хүүдий буюу цөсний замд үүсдэг өвчин юм. Элэг өдөрт ойролцоогоор 750 мл цөс үйлдвэрлэдэг бөгөөд цөс нь холестерин, өөх тос, цөсний хүчлийн давс, уураг, билирубин зэргээс бүрддэг.

14-нд Эрүүл мэндийн даатгалын хяналт-үнэлгээний албанаас гаргасан мэдээллээс үзэхэд цөсний чулуу нь 60-аас дээш насныхны эзлэх хувь өндөртэй өвчин боловч зуны улиралд 20-50 насны өвчтөний өсөлт илт мэдэгддэг. Сүүлийн 3 жилд 6 сартай харьцуулахад 7-8 сарын дундаж өвчтөний өсөлт 20-30 насныханд 8.4%, 40-50 насныханд 9.4% байлаа. 60 насныхны 5.6%-ийн өсөлттэй харьцуулбал тус тус 1.5 болон 1.7 дахин өндөр түвшин юм.

Мэргэжилтнүүд зуны улирлын амьдралын хэв маягийг шалтгааны нэг гэж үзэж байна. Гэгээн Петрийн эмнэлгийн Элэг, цөс, нойр булчирхай, судасны төвийн мэс заслын мэргэжлийн эмч Пак Гван Тэ: «Цөсний чулууны өвчин нь таргалалт, хооллолтын дадал, огцом жин хасалт зэрэг олон хүчин зүйлийн нөлөөнд байдаг» гээд «Ялангуяа зуны улиралд богино хугацааны хоолны дэглэм, тогтмол бус хооллолт, хэт хатуу дэглэм барих нь нэмэгддэг тул залуучуудын дунд цөсний чулуу үүсэх эрсдэл ихсэх тал бий» гэж тайлбарлав.

Ялангуяа огцом мацаг барих буюу хэт бага өөх тос, хэт бага илчлэгтэй хоолны дэглэм нь цөсний хүүдийн агшилтын үйл ажиллагааг сулруулж, цөс тогтонгшироход хялбар нөхцөл бүрдүүлж болно. Сүүлийн үед өргөн тархаж буй GLP-1 бүлгийн таргалалтын эмээр богино хугацаанд жинг ихээр бууруулах тохиолдолд ч болгоомжлох шаардлагатай. Түүнчлэн эмэгтэйчүүдийн даавар болох эстроген нь цөс дэх холестерины хэмжээг нэмэгдүүлдэг тул эмэгтэйчүүд илүү анхаарах хэрэгтэй.

Цөсний чулуу цөсний хүүдийн суваг буюу цөсний замыг бөглөвөл хэвлийн дээд хэсэг эсвэл баруун дээд хэсэгт гэнэтийн хүчтэй өвдөлт үүсч болно. Өвдөлт нь богиндоо 30 минут, уртдаа хэдэн цаг үргэлжлэх бөгөөд дотор муухайрах, бөөлжих шинж дагалдах, эсвэл тослог хоол идсэний дараа давтагдаж болно. Ходоодны үрэвсэл, хоол боловсруулалтын доголдлоос ялгаатай нь өвдөлт гэнэт эхэлдэг онцлогтой. Өвдөлт 5~6 цагаас удаан үргэлжлэх буюу халуурах шинж дагалдвал цочмог холецистит зэрэг хүндрэл үүссэн байж болзошгүй тул нэн даруй эмнэлэгт хандах хэрэгтэй.

Оношилгоонд голчлон хэвлийн хэт авиаг ашигладаг бөгөөд цөсний чулууны 90 гаруй хувийг илрүүлж чаддаг. Шаардлагатай тохиолдолд компьютерт томографи (CT) эсвэл соронзон резонанст холангиопанкреатографи (MRCP) зэргийг нэмж хийдэг. Шинж тэмдэггүй, хүндрэлийн эрсдэл багатай бол хяналтад авдаг ч өвдөлттэй эсвэл цөсний чулууны хэмжээ 3 см-ээс дээш байх, цөсний хүүдий шохойжих, цөсний хүүдийн полип зэрэг дагалдсан тохиолдолд урьдчилан сэргийлэх мэс заслыг авч үзэж болно.

Хамгийн түгээмэл мэс засал бол лапароскоп холецистэктоми юм. Зүслэгийн хэмжээ бага тул эдгэрэлт хурдан бөгөөд өвчтөний байдлаас хамааран мэс заслын дараа 1~2 хоногт эмнэлгээс гарч болно. Гэхдээ чулууны байдал, байрлалаас хамааран элэг, нойр булчирхай зэргийг хамт үзэж, нэмэлт эмчилгээ шаардагдах тохиолдол ч байдаг тул цөсний чулуу сэжиглэвэл элэг, цөс, нойр булчирхайн мэргэжлийн эмчид үзүүлэхийг зөвлөдөг.

Зарим өвчтөнд эмийн эмчилгээ хийдэг. Цэвэр холестеринт чулуу бөгөөд хэмжээ нь 1.5 см-ээс бага, цөсний хүүдийн үйл ажиллагаа хадгалагдсан зэрэг хязгаарлагдмал нөхцөлд UDCA (урсодезоксихолын хүчил) зэргийг хэрэглэн цөсний шингэн дэх холестеринг бууруулж, чулууг уусгах эмчилгээг авч үзэж болно. Гэхдээ эм уухаа больсны дараа дахих хувь 50 хүртэл хүрч болзошгүй тул мэргэжлийн эмчтэй зөвлөлдөж эмчилгээний төлөвлөгөө гаргах хэрэгтэй.

Цөсний чулуунаас сэргийлэхийн тулд тогтмол дасгал хийж, эрүүл хооллолтын дадалтай байх нь чухал. Ялангуяа зуны улиралд туранхайрахын тулд удаан хугацаагаар өлсөх буюу хэт хатуу хоолны дэглэм барихаас зайлсхийж, жингээ ч хугацаа гаргаж аажим бууруулах нь зүйтэй. Цөсний чулууны удамшлын түүхтэй эсвэл илүүдэл жинтэй бол, түүнчлэн дунд болон ахимаг насныхан амьдралын хэв маягаа зохицуулахад илүү анхаарах хэрэгтэй.

Эмч Пак: «Цөсний чулууны өвчин нь шинж тэмдэггүй өвчтөний хувьд ч жил бүр 1~2% орчимд нь шинж тэмдэг илэрдэг тул тогтмол хяналт чухал өвчин» гээд «Эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг зуршлаас зайлсхийж, гэнэтийн хэвлийн өвдөлт эсвэл хоол боловсруулах эрхтний шинж тэмдэг давтагдвал мэргэжлийн эмчээр зөв оношлуулахыг зөвлөж байна» гэж хэлэв.

Эх сурвалж : Asia Today (https://www.asiatoday.co.kr)