Ховор өвчин «нугасны хавдар» — эрт илрүүлэлт, түргэн эмчилгээ таамаглалыг шийднэ
Хуудасны мэдээлэл
Каннам Гэгээн Петрийн эмнэлэг 26-03-11 15:04Үндсэн хэсэг
Хүзүү, бүсэлхийн дискний ивэрхий бол жилд хэдэн сая өвчтөнтэй түгээмэл өвчин. Гэвч ийнхүү дискний ивэрхий гэж эндүүрч, өвдөлтөө тэвчин эмнэлэгт очихоо хойшлуулсаар байгаад мөчний саа хүртэл хүргэж болзошгүй ховор өвчин байдаг. Тэр нь нугас болон нугасны сувагт хавдар үүсч, мэдрэлийн эдийг дарж, нэвчих нугасны хавдар юм.
Нугасны хавдар нь харьцангуй ховор өвчин бөгөөд жил бүр 100,000 хүн амд 2~4 орчим тохиолддог гэж мэдээлдэг. Одоогоор тодорхой шалтгааныг нь тогтооход хүндрэлтэй бөгөөд ерөнхийдөө 40-50 насны хүмүүст голчлон илэрдэг гэж үздэг. Асуудал нь эхний шинж тэмдэг нь дискний ивэрхийтэй төстэй тул зөвхөн эмнэлзүйн шинжээр ялгахад амаргүй бөгөөд MRI зэрэг нарийвчилсан дүрс оношилгоогоор оношлох шаардлагатайд оршино.
Нуруу, үе мөч, тархи, зүрх судасны эмчилгээнд төрөлжсөн нэгдсэн эмнэлэг болох Гэгээн Петрийн эмнэлгийн Ерөнхий захирал Юн Кан Жун «Бодит байдал дээр саяхан дискний ивэрхийн шинжтэй ирсэн өвчтөнүүдийн дунд нугасны хавдар оношлогдож мэс засал хийсэн тохиолдол гарсан» гэж хэлээд, «Шинж тэмдэг тасралтгүй дордож байвал зүгээр дискний ивэрхий гэж дүгнэх нь аюултай бөгөөд мэргэжлийн эмч, дүрс оношилгооны чадавхтай эмнэлэгт хандаж нарийвчилсан шинжилгээ хийлгэх шаардлагатай» гэдгийг онцлов.
Бидний биеийн голоор дамжин өнгөрдөг нугасны сувгийн голч ерөнхийдөө 15 мм орчим байдаг гэж үздэг. Нугасны сувгийн хатуу бүрхүүлийн доторх зайд төв мэдрэлийн тогтолцооны нэг болох нугас, бусад чухал бүтэц, биеийн үндсэн мэдрэлийн багцууд байрладаг. Тиймээс нугасны суваг дотор хавдар үүсвэл жижиг хэмжээтэй ч гэсэн нугас, мэдрэлийг дарж өвдөлт зэрэг олон янзын шинж тэмдэг үүсгэдэг. Түүнчлэн хавдар томорч мэдрэлийн дарагдал хүндрэвэл мэдрэхүй алдагдах, хөдөлгөөний саа, алхалтын хямрал, бие засах үйлийн өөрчлөлт зэрэг биеийн үйл ажиллагааны хүнд алдагдалд хүргэх эрсдэл өндөр.
Нугасны хавдар нь үүсэх байрлал болон эсийн төрлөөс хамаарч олон төрөлд хуваагддаг. Эхлээд байрлалаар нь хатуу бүрхүүлийн гаднах хавдар, хатуу бүрхүүлийн доторх нугаснаас гаднах хавдар, нугасны доторх хавдар гэж хуваагддаг бөгөөд шинж тэмдгийн илрэл ч өөр өөр байдаг. Бүх төрлөөс олон хувийг эзэлдэг хатуу бүрхүүлийн гаднах хавдар нь нэрнээсээ л харагдахаар хатуу бүрхүүлийн гадна талд үүсдэг хавдар бөгөөд хэдэн цаг эсвэл хэдэн өдрийн турш хүч сулрах, дээд болон доод мөчний саажилтын шинж илэрдэг.
Хатуу бүрхүүл доторх, нугас гаднах хавдар нь хатуу бүрхүүлийн дотор тал ба нугасны эдийн гадна талын хооронд үүсдэг хавдар бөгөөд зүүн, баруун тэгш бус мэдрэлийн үндэсний өвдөлт буюу мэдрэхүйн өөрчлөлт илэрдэг ба ‘Браун-Секарын (Brown Sequard)’ хам шинж илэрдэг тохиолдол ч бий. Нугасны дотор үүсдэг нугас доторх хавдар нь мэдрэхүйн өөрчлөлт, өвдөлтийн зэрэгцээ хөдөлгөөний хямрал, мэдрэхүйн хямрал, шээс ялгаралтын хямрал зэрэг шинж илрүүлж болно.
Нугасны хавдар нь үүссэн эсээсээ хамаараад нарийн төрөл нь өөр байдаг. Хатуу бүрхүүлийн гадуурх хавдрын хувьд ихэнхдээ өөр хорт хавдраас тархсан үсэрхийллийн хавдар байх нь элбэг. Хатуу бүрхүүлийн доторх, нугаснаас гадуурх хавдрын хувьд захын мэдрэлийг бүрхсэн мэдрэлийн бүрхүүлээс үүсэх шванном, нугасыг бүрхсэн тархины бүрхүүлээс үүсэх менингиом зэрэг нь нийт төрлийн ойролцоогоор 70 хувийг эзэлдэг. Үүнээс гадна нугас доторх хавдрын хувьд эпендимом, астроцитом, гемангиобластом зэргээр ангилагддаг.
Ялангуяа нугасны төгсгөлийн бүтэц болох ‘морины сүүл (cauda equina)’-д хавдар үүсвэл ишиас, хоёр гуяны дотор талын хөдөлгөөн, мэдрэхүйн өөрчлөлт зэрэг бүсэлхийн дискний ивэрхийтэй андуурахад амархан шинж тэмдэг голчлон илэрдэг.
Энэ үеийг өнгөрч хавдар хөгжих тусам мэдрэлийн ерөнхий үйл ажиллагаа мохож, орхих тусам мэдрэлийн гэмтэл хүндрэх магадлал нэмэгддэг. Хэрэв хавдар нугасны зүүн, баруун талын аль нэг хагасыг эзэлбэл хөдөлгөөний үйл ажиллагаа буурахын хамт өвдөлт, температур зэрэг мэдрэхүйн үйл ажиллагаа алдагдах нь тодорхой болно. Тархалтат хорт хавдар зэргээс болж хурдацтай явагдаж нугас тасарсан шинж тэмдэг илэрвэл хаагуур булчингийн үйл ажиллагаа алдагдаж, хөдөлгөөн ба мэдрэхүйн саа явагдана.
Тийм ч учраас нугасны хавдрыг эхний шатанд нарийвчлан оношлох нь маш чухал. Асуудал нь дээр дурдсанчлан бүсэлхийн дискний ивэрхийтэй хэлбэрээр нь ялгахад тийм ч амар биш явдал юм.
Юн Кан Жун ерөнхий захирал "Эхний үеийн нугасны хавдар нь нурууны өвдөлт, хөлний цацраг өвдөлт, мэдрэхүйн өөрчлөлт, булчингийн хүч суларах зэрэг дискний ивэрхийтэй төстэй мэдрэлийн шинж тэмдэг үүсгэдэг тул дискний ивэрхийтэй андуурагдахад хялбар, болгоомжлох шаардлагатай" хэмээгээд "Нурууны өвдөлт зэрэг биеийн эмгэг шинжийг заавал дискний ивэрхий буюу булчингийн өвдөлт гэж бодон өнгөрөөхийн оронд нурууны чиглэлээр арвин туршлагатай мэргэжлийн эмчид хандаж нарийвчилсан үзлэг, оношилгоо хийлгэх нь зүйтэй" гэлээ.
Нугасны хавдар нь хугацаа өнгөрөх тусам мэдрэлийн гэмтэл хуримтлагдаж, шинж тэмдэг ноцтой хүндрэх эрсдэлтэй тул аль болох хурдан оношилж эмчлэх нь хамгийн чухал. Тиймээс захиалгын дараалал 6 сараас дээш удаан хүлээлгэдэг эмнэлгийг сонговол шинж тэмдэг хүндрэх эрсдэлтэй. Шинж тэмдэг хурдан даамжирч байгаа буюу мэдрэлийн эмгэг илрэл хүндэрч байвал зөвхөн том эмнэлгийг зорихын оронд хангалттай мэргэжлийн чадавхтай төрөлжсөн эмнэлгийг олж, үзлэг, шинжилгээний хуваарийг идэвхтэй урагшлуулах шаардлагатай.
Ялангуяа эмнэлэг сонгохдоо хамгийн чухал нь нурууны мэс заслын мэргэшил юм. Нугасны хавдар нь биеийн гол мэдрэл дайран өнгөрдөг хэсэгт үүсдэг тул мэс заслын нарийвчлал нь тавиланд ч ихээхэн нөлөөлдөг. Тиймээс эмч нарын нурууны мэс заслын туршлага, чадвар, орчин үеийн тоног төхөөрөмжтэй эсэх, хамтарсан үзлэг, өвчтөний менежмент зэрэг тогтолцоо нь бүрэн бүрдсэн газрыг сонгох нь зүйтэй.
Юн ерөнхий захирал «Нугасны хавдрын мэс заслын үед хэт авианы мэс заслын сорогч (CUSA) зэрэг микро мэс заслын багаж ашиглан мэс заслын аюулгүй байдлыг улам дээшлүүлж, ойролцоох мэдрэлийн гэмтлийг хамгийн бага байлгах мэс заслын стратеги хэрэглэдэг» гэж хэлээд «юуны түрүүнд хавдрын байршил, онцлогт тохируулан мэргэшсэн мэс заслын стратеги боловсруулж чадах эсэх нь чухал» гэж тайлбарлав.
Нугасны хавдрын оношилгоог эхлээд мэдрэхүйн өөрчлөлт, булчингийн хүч, тэнцвэр, зохицуулга, хараа, сонсгол зэргийн мэдрэлийн үзлэг хийсний дараа дүрс оношилгоогоор гүйцэтгэдэг. Рентген зураг, CT, MRI зэргийг авч гэмтлийн голомтыг ажиглан онош тавина. Хэрэв үсэрхийлсэн хавдар сэжиглэвэл бүх биеийн PET-CT шинжилгээг нэмж хийдэг.
Дараа нь хавдрын байрлал, төрөл, мэдрэлийн дарагдлын хэмжээнээс хамаарч эмчилгээний өөр өөр чиглэлийг тодорхойлно. Хоргүй хавдар болон анхдагч нугасны хавдрын хувьд мэс заслаар бүрэн авах аргыг эхлээд авч үздэг. Дурын гаднах нугасны хавдрын ихэнхийг ламинэктомийн аргаар авч чаддаг. Харин дурын доторх, нугаснаас гадуурх хавдруудын дунд нейрофибром зэрэг тохиолдолд бүрэн авахын тулд мэдрэлийн үндсийг таслах шаардлагатай гэж үздэг.
Тохиолдлоос хамаарч хавдрын зөвхөн нэг хэсгийг авах буюу туяа эмчилгээ хийх нь ч бий. Ялангуяа үсэрхийлсэн хавдар нь олон газар тархсан байдаг тул бүх хавдрыг бүрэн авах боломжгүй байж болно. Ийм үед мэдрэлийн дарамтад нөлөөлж буй хавдрын голомтыг хэсэгчлэн авсны дараа хими эмчилгээ болон туяа эмчилгээг хавсран авч үздэг.
Хоргүй нугасны хавдрын мэс заслын дараах тавилан ерөнхийдөө сайн байдаг гэж үздэг. Тохирох цагт нь эрт эмчилгээ хийлгэвэл мэс заслын дараа мэдрэлийн үйл ажиллагаа хэвийн хадгалагдах буюу сайжрах тохиолдол ч олон байдаг. Гэхдээ мэс заслын өмнө, дараа мэдрэлийн үйл ажиллагаа буурсан эсвэл саажилтын улмаас мэдрэхүй алдагдсан тохиолдолд тромбофлебит, уушгины эмболи, хэвтрийн шарх зэргээс сэргийлэхийн тулд нарийн анхаарал шаардагдана.
Юн ерөнхий захирал «Нугасны хавдар бол юуны түрүүнд эрт оношилгоо, эмчилгээ нь тавиланг ихээхэн тодорхойлдог өвчин учир хамаагүй удаан хүлээхээс илүү эмч нарын туршлага, дэд бүтцийг харгалзан эмнэлгээ сонгох нь чухал» гэж хэлээд «Ховор өвчин боловч нэг удаа үүсвэл хөдөлгөөний үйл ажиллагаа алдагдаж, мэдрэл саажих хүртэл хүрч болзошгүй тул мэргэжлийн нарийвчилсан үзлэгээр өвчнийг хурдан илрүүлж, шуурхай эмчлэх нь гол түлхүүр» гэж хэлсэн.
Нугасны хавдар нь харьцангуй ховор өвчин бөгөөд жил бүр 100,000 хүн амд 2~4 орчим тохиолддог гэж мэдээлдэг. Одоогоор тодорхой шалтгааныг нь тогтооход хүндрэлтэй бөгөөд ерөнхийдөө 40-50 насны хүмүүст голчлон илэрдэг гэж үздэг. Асуудал нь эхний шинж тэмдэг нь дискний ивэрхийтэй төстэй тул зөвхөн эмнэлзүйн шинжээр ялгахад амаргүй бөгөөд MRI зэрэг нарийвчилсан дүрс оношилгоогоор оношлох шаардлагатайд оршино.
Нуруу, үе мөч, тархи, зүрх судасны эмчилгээнд төрөлжсөн нэгдсэн эмнэлэг болох Гэгээн Петрийн эмнэлгийн Ерөнхий захирал Юн Кан Жун «Бодит байдал дээр саяхан дискний ивэрхийн шинжтэй ирсэн өвчтөнүүдийн дунд нугасны хавдар оношлогдож мэс засал хийсэн тохиолдол гарсан» гэж хэлээд, «Шинж тэмдэг тасралтгүй дордож байвал зүгээр дискний ивэрхий гэж дүгнэх нь аюултай бөгөөд мэргэжлийн эмч, дүрс оношилгооны чадавхтай эмнэлэгт хандаж нарийвчилсан шинжилгээ хийлгэх шаардлагатай» гэдгийг онцлов.
Бидний биеийн голоор дамжин өнгөрдөг нугасны сувгийн голч ерөнхийдөө 15 мм орчим байдаг гэж үздэг. Нугасны сувгийн хатуу бүрхүүлийн доторх зайд төв мэдрэлийн тогтолцооны нэг болох нугас, бусад чухал бүтэц, биеийн үндсэн мэдрэлийн багцууд байрладаг. Тиймээс нугасны суваг дотор хавдар үүсвэл жижиг хэмжээтэй ч гэсэн нугас, мэдрэлийг дарж өвдөлт зэрэг олон янзын шинж тэмдэг үүсгэдэг. Түүнчлэн хавдар томорч мэдрэлийн дарагдал хүндрэвэл мэдрэхүй алдагдах, хөдөлгөөний саа, алхалтын хямрал, бие засах үйлийн өөрчлөлт зэрэг биеийн үйл ажиллагааны хүнд алдагдалд хүргэх эрсдэл өндөр.
Нугасны хавдар нь үүсэх байрлал болон эсийн төрлөөс хамаарч олон төрөлд хуваагддаг. Эхлээд байрлалаар нь хатуу бүрхүүлийн гаднах хавдар, хатуу бүрхүүлийн доторх нугаснаас гаднах хавдар, нугасны доторх хавдар гэж хуваагддаг бөгөөд шинж тэмдгийн илрэл ч өөр өөр байдаг. Бүх төрлөөс олон хувийг эзэлдэг хатуу бүрхүүлийн гаднах хавдар нь нэрнээсээ л харагдахаар хатуу бүрхүүлийн гадна талд үүсдэг хавдар бөгөөд хэдэн цаг эсвэл хэдэн өдрийн турш хүч сулрах, дээд болон доод мөчний саажилтын шинж илэрдэг.
Хатуу бүрхүүл доторх, нугас гаднах хавдар нь хатуу бүрхүүлийн дотор тал ба нугасны эдийн гадна талын хооронд үүсдэг хавдар бөгөөд зүүн, баруун тэгш бус мэдрэлийн үндэсний өвдөлт буюу мэдрэхүйн өөрчлөлт илэрдэг ба ‘Браун-Секарын (Brown Sequard)’ хам шинж илэрдэг тохиолдол ч бий. Нугасны дотор үүсдэг нугас доторх хавдар нь мэдрэхүйн өөрчлөлт, өвдөлтийн зэрэгцээ хөдөлгөөний хямрал, мэдрэхүйн хямрал, шээс ялгаралтын хямрал зэрэг шинж илрүүлж болно.
Нугасны хавдар нь үүссэн эсээсээ хамаараад нарийн төрөл нь өөр байдаг. Хатуу бүрхүүлийн гадуурх хавдрын хувьд ихэнхдээ өөр хорт хавдраас тархсан үсэрхийллийн хавдар байх нь элбэг. Хатуу бүрхүүлийн доторх, нугаснаас гадуурх хавдрын хувьд захын мэдрэлийг бүрхсэн мэдрэлийн бүрхүүлээс үүсэх шванном, нугасыг бүрхсэн тархины бүрхүүлээс үүсэх менингиом зэрэг нь нийт төрлийн ойролцоогоор 70 хувийг эзэлдэг. Үүнээс гадна нугас доторх хавдрын хувьд эпендимом, астроцитом, гемангиобластом зэргээр ангилагддаг.
Ялангуяа нугасны төгсгөлийн бүтэц болох ‘морины сүүл (cauda equina)’-д хавдар үүсвэл ишиас, хоёр гуяны дотор талын хөдөлгөөн, мэдрэхүйн өөрчлөлт зэрэг бүсэлхийн дискний ивэрхийтэй андуурахад амархан шинж тэмдэг голчлон илэрдэг.
Энэ үеийг өнгөрч хавдар хөгжих тусам мэдрэлийн ерөнхий үйл ажиллагаа мохож, орхих тусам мэдрэлийн гэмтэл хүндрэх магадлал нэмэгддэг. Хэрэв хавдар нугасны зүүн, баруун талын аль нэг хагасыг эзэлбэл хөдөлгөөний үйл ажиллагаа буурахын хамт өвдөлт, температур зэрэг мэдрэхүйн үйл ажиллагаа алдагдах нь тодорхой болно. Тархалтат хорт хавдар зэргээс болж хурдацтай явагдаж нугас тасарсан шинж тэмдэг илэрвэл хаагуур булчингийн үйл ажиллагаа алдагдаж, хөдөлгөөн ба мэдрэхүйн саа явагдана.
Тийм ч учраас нугасны хавдрыг эхний шатанд нарийвчлан оношлох нь маш чухал. Асуудал нь дээр дурдсанчлан бүсэлхийн дискний ивэрхийтэй хэлбэрээр нь ялгахад тийм ч амар биш явдал юм.
Юн Кан Жун ерөнхий захирал "Эхний үеийн нугасны хавдар нь нурууны өвдөлт, хөлний цацраг өвдөлт, мэдрэхүйн өөрчлөлт, булчингийн хүч суларах зэрэг дискний ивэрхийтэй төстэй мэдрэлийн шинж тэмдэг үүсгэдэг тул дискний ивэрхийтэй андуурагдахад хялбар, болгоомжлох шаардлагатай" хэмээгээд "Нурууны өвдөлт зэрэг биеийн эмгэг шинжийг заавал дискний ивэрхий буюу булчингийн өвдөлт гэж бодон өнгөрөөхийн оронд нурууны чиглэлээр арвин туршлагатай мэргэжлийн эмчид хандаж нарийвчилсан үзлэг, оношилгоо хийлгэх нь зүйтэй" гэлээ.
Нугасны хавдар нь хугацаа өнгөрөх тусам мэдрэлийн гэмтэл хуримтлагдаж, шинж тэмдэг ноцтой хүндрэх эрсдэлтэй тул аль болох хурдан оношилж эмчлэх нь хамгийн чухал. Тиймээс захиалгын дараалал 6 сараас дээш удаан хүлээлгэдэг эмнэлгийг сонговол шинж тэмдэг хүндрэх эрсдэлтэй. Шинж тэмдэг хурдан даамжирч байгаа буюу мэдрэлийн эмгэг илрэл хүндэрч байвал зөвхөн том эмнэлгийг зорихын оронд хангалттай мэргэжлийн чадавхтай төрөлжсөн эмнэлгийг олж, үзлэг, шинжилгээний хуваарийг идэвхтэй урагшлуулах шаардлагатай.
Ялангуяа эмнэлэг сонгохдоо хамгийн чухал нь нурууны мэс заслын мэргэшил юм. Нугасны хавдар нь биеийн гол мэдрэл дайран өнгөрдөг хэсэгт үүсдэг тул мэс заслын нарийвчлал нь тавиланд ч ихээхэн нөлөөлдөг. Тиймээс эмч нарын нурууны мэс заслын туршлага, чадвар, орчин үеийн тоног төхөөрөмжтэй эсэх, хамтарсан үзлэг, өвчтөний менежмент зэрэг тогтолцоо нь бүрэн бүрдсэн газрыг сонгох нь зүйтэй.
Юн ерөнхий захирал «Нугасны хавдрын мэс заслын үед хэт авианы мэс заслын сорогч (CUSA) зэрэг микро мэс заслын багаж ашиглан мэс заслын аюулгүй байдлыг улам дээшлүүлж, ойролцоох мэдрэлийн гэмтлийг хамгийн бага байлгах мэс заслын стратеги хэрэглэдэг» гэж хэлээд «юуны түрүүнд хавдрын байршил, онцлогт тохируулан мэргэшсэн мэс заслын стратеги боловсруулж чадах эсэх нь чухал» гэж тайлбарлав.
Нугасны хавдрын оношилгоог эхлээд мэдрэхүйн өөрчлөлт, булчингийн хүч, тэнцвэр, зохицуулга, хараа, сонсгол зэргийн мэдрэлийн үзлэг хийсний дараа дүрс оношилгоогоор гүйцэтгэдэг. Рентген зураг, CT, MRI зэргийг авч гэмтлийн голомтыг ажиглан онош тавина. Хэрэв үсэрхийлсэн хавдар сэжиглэвэл бүх биеийн PET-CT шинжилгээг нэмж хийдэг.
Дараа нь хавдрын байрлал, төрөл, мэдрэлийн дарагдлын хэмжээнээс хамаарч эмчилгээний өөр өөр чиглэлийг тодорхойлно. Хоргүй хавдар болон анхдагч нугасны хавдрын хувьд мэс заслаар бүрэн авах аргыг эхлээд авч үздэг. Дурын гаднах нугасны хавдрын ихэнхийг ламинэктомийн аргаар авч чаддаг. Харин дурын доторх, нугаснаас гадуурх хавдруудын дунд нейрофибром зэрэг тохиолдолд бүрэн авахын тулд мэдрэлийн үндсийг таслах шаардлагатай гэж үздэг.
Тохиолдлоос хамаарч хавдрын зөвхөн нэг хэсгийг авах буюу туяа эмчилгээ хийх нь ч бий. Ялангуяа үсэрхийлсэн хавдар нь олон газар тархсан байдаг тул бүх хавдрыг бүрэн авах боломжгүй байж болно. Ийм үед мэдрэлийн дарамтад нөлөөлж буй хавдрын голомтыг хэсэгчлэн авсны дараа хими эмчилгээ болон туяа эмчилгээг хавсран авч үздэг.
Хоргүй нугасны хавдрын мэс заслын дараах тавилан ерөнхийдөө сайн байдаг гэж үздэг. Тохирох цагт нь эрт эмчилгээ хийлгэвэл мэс заслын дараа мэдрэлийн үйл ажиллагаа хэвийн хадгалагдах буюу сайжрах тохиолдол ч олон байдаг. Гэхдээ мэс заслын өмнө, дараа мэдрэлийн үйл ажиллагаа буурсан эсвэл саажилтын улмаас мэдрэхүй алдагдсан тохиолдолд тромбофлебит, уушгины эмболи, хэвтрийн шарх зэргээс сэргийлэхийн тулд нарийн анхаарал шаардагдана.
Юн ерөнхий захирал «Нугасны хавдар бол юуны түрүүнд эрт оношилгоо, эмчилгээ нь тавиланг ихээхэн тодорхойлдог өвчин учир хамаагүй удаан хүлээхээс илүү эмч нарын туршлага, дэд бүтцийг харгалзан эмнэлгээ сонгох нь чухал» гэж хэлээд «Ховор өвчин боловч нэг удаа үүсвэл хөдөлгөөний үйл ажиллагаа алдагдаж, мэдрэл саажих хүртэл хүрч болзошгүй тул мэргэжлийн нарийвчилсан үзлэгээр өвчнийг хурдан илрүүлж, шуурхай эмчлэх нь гол түлхүүр» гэж хэлсэн.