Хоол шингэхгүй байна гэж бодсон чинь цөсний хүүдийн үрэвсэл… дунд наснаас хойш илүү аюултай [e-Эрүүл мэнд~товч]

 Цөс хэмээх нэрээр танил болсон цөсний хүүдий бол хэвлийн дээд хэсэгт байрлах хоол боловсруулах эрхтэн юм. Цөсний шингэнийг хадгалж, өтгөрүүлэн хоол боловсруулахад тусалдаг. Хэмжээгээр жижиг ч ач холбогдол өндөртэй эрхтэн бөгөөд ялангуяа дунд наснаас хойш бодисын солилцоо буурч, амьдралын хэв маяг өөрчлөгдсөнөөс болж үрэвсэл, цөсний чулуу үүсэх эрсдэл нэмэгддэг.


Эрүүл мэндийн даатгалын хяналт үнэлгээний хүрээлэнгээс 17-ны өдөр мэдээлснээр 2024 онд цөсний хүүдийн үрэвсэлтэй өвчтөнүүдээс 40-өөд насныхан 30-аад насныхнаас 1.4 дахин их байсан бөгөөд 60-аад насныханд өвчтөний тоо 30-аад насныхны хоёр дахинд хүрч, бүх насны бүлгээс хамгийн өндөр түвшинд хүрчээ.

Цөсний хүүдий нь элгэнд үүссэн цөсний шингэнийг хадгалаад цөсний сувгаар дамжуулан арван хоёр гэдэс рүү илгээж, хоол боловсруулахад тусалдаг эрхтэн юм. Энэ явцад цөсний суваг бөглөрөх буюу цөсний урсгалд алдагдал үүсвэл нянгийн халдвар үүсч, цөсний хүүдийн үрэвсэлд хүргэж болно. Хамгийн түгээмэл шалтгаан нь цөсний чулуу юм. Цөсний чулуу нь цөсний шингэний найрлагын тэнцвэр алдагдсанаас хатуурч үүссэн чулуу бөгөөд цөсний хүүдийн сувгийг бөглөвөл хүүдий доторх даралт нэмэгдэж үрэвсэл үүсгэдэг.

Таргалалт, чихрийн шижин, гиперлипидеми зэрэг бодисын солилцооны өвчин нь цөсний чулуу үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлэх гол хүчин зүйл юм. Хэт их идэх буюу илчлэг өндөртэй хооллолт үргэлжилбэл цөсний найрлага өөрчлөгдөж, цөсний чулуу амархан үүсэж болно. Эсрэгээрээ огцом жин хасалт ч бас цөсний чулуу үүсэхийг түргэсгэдэг. Бодит байдал дээр хэт хатуу диет барьсан хүмүүсийн 25 орчим хувьд цөсний чулуу илэрсэн гэсэн судалгаа ч бий. Ялангуяа дунд наснаас хойш буруу хооллолтоо үргэлжлүүлж байгаа бол цөсний хүүдийд хэт их ачаалал хуримтлуулах эрсдэл өндөр.

Цөсний хүүдийн үрэвсэл нь цочмог, архаг хэлбэрээсээ хамаарч шинж тэмдгийн илрэл эрс ялгаатай. Цочмог цөсний хүүдийн үрэвсэлд баруун дээд хэвлийн хүчтэй өвдөлт, дотор муухайрах, бөөлжих, халуурах дагалдах нь олонтаа бөгөөд баруун дээд хэвлийг дарахад өвдөлт хүчтэй болдог. Харин архаг цөсний хүүдийн үрэвсэл нь шинж тэмдэг нь тодорхой бус, эсвэл дээд хэвлий дүүрэх, таагүй мэдрэмж, хийжилт төдий илэрдэг тул энгийн хоол боловсруулалтын хямрал буюу ходоод гэдэсний өвчин гэж эндүүрэхэд амархан.

Эмчилгээ нь өвчтөний биеийн байдлаас хамаарч өөр өөр байдаг. Цочмог цөсний хүүдийн үрэвсэлд цөсний хүүдий авах мэс засал (холецистэктоми) стандарт эмчилгээ болон хийгддэг бөгөөд цөсний хүүдийг авсан ч өдөр тутмын хоол боловсруулах үйл ажиллагаанд төдийлөн саад болдоггүй. Шинж тэмдэг хөнгөн тохиолдолд цөсний чулууг уусгах эмийн эмчилгээг оролдож болох ч бүрэн уусах хувь бага, дахих магадлал өндөр гэсэн хязгаарлалттай. Архаг цөсний хүүдийн үрэвсэлд шинж тэмдэггүй бол хяналтад байлгах нь зарчим юм. Гэхдээ цөсний чулуу илэрсэн бол тогтмол хэт авиан шинжилгээгээр өөрчлөлтийг хянана. Дараа нь дээд хэвлийн гэнэтийн өвдөлт, халуурах зэрэг цочмог шинж тэмдэг илэрвэл нэн даруй эмнэлэгт хандах ёстой.

Гэгээн Петрийн эмнэлгийн мэс заслын тасгийн Пак Гван Тэ ерөнхий эмч «Хэвлийн дээд хэсэгт урьд нь мэдэрч байгаагүй өвдөлт мэдэрсэн бол шинж тэмдэг нь түр зуур арилсан ч үл ойшоож болохгүй. Цөсний хүүдийд үүсэх үрэвсэл хүндрэл дагуулах магадлал өндөр» гэж хэлээд, «Ялангуяа 40 наснаас хойш бодисын солилцооны хүчин зүйл, эрүүл бус амьдралын хэв маяг хурдан муудах магадлалтай тул цөсний хүүдийнхээ эрүүл мэндэд сайтар анхаарах нь зүйтэй. Цөсний хүүдий, нойр булчирхай, цөсний зам зэргийг бүгдийг нь шалгаж чадах мэргэжлийн эмчийн оношийг эрт авах нь чухал» гэдгийг онцлов.