"40-50 насны гэнэтийн дээд хэвлийн өвдөлт, ‘цөсний хүүдийн үрэвсэл’-ээс сэрэмжил"

 Цөсний хүүдий нь дээд хэвлийд байрлах хоол боловсруулах гол эрхтний нэг бөгөөд хэдийгээр том биш ч хоол боловсруулах үйл явцад чухал нөлөө үзүүлдэг эрхтэн юм. Гэвч цөсний хүүдий нас ахих тусам бодисын солилцоо буурахын хамт үрэвсэл, цөсний чулууны эрсдэл нэмэгдэх хандлагатай тул болгоомжлох хэрэгтэй.

Бодит байдалд цөсний хүүдийн үрэвсэл 40-50 насны бүлгээс эхлэн өвчтөний тоо эрчимтэй нэмэгдэх хандлагатай байдаг. Эрүүл мэндийн даатгалын үнэлгээ, хяналтын албаны мэдээллээс үзэхэд 2024 онд цөсний хүүдийн үрэвсэл (K81)-тэй өвчтөнүүдийн дотор 40 наснынхан 30 наснынхаас ойролцоогоор 1.4 дахин олон байв. 60 наснынхны хувьд өвчтөний тоо 30 наснынхныхаас 2 дахин их байсан нь бүх насны бүлгээс хамгийн өндөр байлаа.

Гэгээн Петрийн эмнэлгийн мэс заслын Пак Гван Тэ ерөнхий эмч «Цөсний хүүдийд үүсэх үрэвсэл нь зүгээр нэг өвдөлтөөс хальж, эдийн өөрчлөлт, үйл ажиллагааны бууралтаас болж хүндрэл үүсгэх магадлал өндөр» гэж хэлээд, «Ялангуяа 40 наснаас хойш бодисын солилцооны хүчин зүйл, эрүүл бус амьдралын хэв маяг хүндрэх хандлагатай тул цөсний хүүдийн эрүүл мэндээ сайтар ажиглах нь чухал» гэж тайлбарлаж байна.

Цөсний хүүдий нь элэгний ойролцоо байрлаж, цөсийг хадгалдаг бөгөөд цөсний замаар дамжуулан арван хоёр гэдсэнд илгээж, хоол боловсруулалтад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Тиймээс эмнэлзүйд элэг, цөсний хүүдий, цөсний зам, нойр булчирхайг хамтад нь авч үздэг тохиолдол ч олон. Энэ цөсний зам бөглөрөх буюу эмгэг үүсэж, цөсөнд нян нэвчвэл цөсний хүүдийн үрэвсэл үүсдэг.

Ялангуяа цөсний чулуу нь цөсний хүүдийд үрэвсэл үүсгэдэг хамгийн түгээмэл шалтгаан юм. Цөсний чулуу нь элэгнээс ялгардаг цөсний найрлагын тэнцвэргүйдлээс болж хатуу болтлоо царцсан нэгэн төрлийн чулуу юм. Цөсний чулуу цөсний хүүдийн сувгийг бөглөвөл цөсний хүүдийн доторх даралт нэмэгдэж тэлэлт үүсгэдэг бөгөөд хоёрдогчоор үрэвсэл үүсэх нь элбэг. Ялангуяа цочмог цөсний хүүдийн үрэвслийн дийлэнх нь цөсний чулууны улмаас үүсдэг гэж үздэг. Архаг цөсний хүүдийн үрэвсэл ч мөн адил цөсний чулуу цөсний хүүдийг тасралтгүй цочроож, эрхтний эдийн бүтцийн өөрчлөлт үүсгэн үрэвсэл өдөөдөг.

Таргалалт, чихрийн шижин, липидийн хэмжээний өөрчлөлт зэрэг өөх тос хуримтлагдах, холестерин нэмэгдэх, бодисын солилцооны өвчин зэрэг нь цөсний чулуу үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлэх гол хүчин зүйл юм. Тиймээс хэт их идэх, өндөр илчлэгтэй хоолны дэглэм зэрэг хоолны буруу зуршил үргэлжилбэл цөсний чулуу үүсэх, үрэвсэл гарах зэргээр эрхтэн тус бүрийн үйл ажиллагаа муудахад амархан. Ялангуяа дунд наснаас хойш хоолны буруу зуршлаа үргэлжлүүлбэл цөсний хүүдийд хэт их ачаалал хуримтлуулах эрсдэл өндөр. Эсрэгээрээ жин гэнэт буурах нь ч цөсний чулуу үүсэхэд нөлөөлдөг. Бодит байдал дээр хатуу дэглэм барьсан хүмүүсийн 25 орчим хувьд цөсний чулуу үүсдэг гэсэн тайлан ч бий.

Цөсний хүүдийн үрэвсэл нь цочмог болон архаг хэлбэртээ эрс өөр шинж тэмдэг илэрдгээрээ онцлог. Цочмог цөсний хүүдийн үрэвсэлтэй өвчтөнүүдийн олонх нь хэвлийн баруун дээд хэсгийн хүчтэй өвдөлт, дотор муухайрах, бөөлжих, халуурах зэрэг шинж тэмдэгтэй байдаг. Тэмтрэлт хийхэд хэвлийн баруун дээд хэсэгт дарахад өвдөлт хүчтэй илрэх нь бий. Харин архаг цөсний хүүдийн үрэвсэл нь шинж тэмдэггүй байх нь ч цөөнгүй бөгөөд хэвлийн дээд хэсгээр бүлээрэх, эвгүйрхэх, дүүрэх мэдрэмж зэрэг шинж илэрдэг тул ходоодны асуудал гэж андуурахад амархан.

Холециститийн оношилгоо голдуу хэвлийн хэт авиан шинжилгээнд тулгуурлан явагддаг. Ялангуяа цөсний чулууны 90~95 орчим хувийг хэт авиагаар илрүүлэх боломжтой. Холециститтэй өвчтөнд хэт авиан шинжилгээ хийхэд цөсний хүүдийд чулуу байх, үрэвсэл эсвэл фиброзын улмаас цөсний хүүдийн хана зузаарсан байдал зэргийг харж болно. Ялангуяа цочмог холециститтэй өвчтөнд цусны шинжилгээгээр цагаан эсийн тоо ихсэх, эсвэл цөсний хүүдийн эргэн тойронд шингэн хуримтлагдсан байх нь илэрдэг. Үүнээс гадна шаардлагатай тохиолдолд төрөл бүрийн нэмэлт шинжилгээ хийж онош тавина.

Эмчилгээний арга нь өвчтөний биеийн байдлаас хамаарч өөр өөр байна. Цочмог цөсний хүүдийн үрэвслийн хувьд эрхтнийг тайрах мэс заслын эмчилгээг стандарт болгон хийдэг. Цөсний хүүдий нь цөсийг хадгалж, өтгөрүүлдэг эрхтэн бөгөөд авсны дараа ч хоол боловсруулах хэвийн үйл ажиллагаа хадгалагдана. Шинж тэмдэг хөнгөн бол эмээр цөсний чулууг уусгах, амаар хэрэглэх уусгалтын эмчилгээг хэрэглэж болох ч бүрэн уусах тохиолдол 30%-иас бага, 5-аас дээш жил өнгөрөхөд ойролцоогоор тал хувь нь дахидаг сул талтай.

Архаг цөсний хүүдийн үрэвслийн хувьд шинж тэмдэггүй бол тусгай эмчилгээ хийхгүй байх нь зарчим юм. Гэвч урт хугацаанд цочмог цөсний хүүдийн үрэвсэл болж хувирах эрсдэлтэй тул нэг удаа цөсний чулуу илэрсэн бол хэвлийн хэт авиан шинжилгээг тогтмол хийлгэж, өөрчлөлтийг хянан ажиглах нь зүйтэй. Дараа нь хэвлийн гэнэтийн өвдөлт зэрэг цочмог цөсний хүүдийн үрэвсэлтэй төстэй шинж тэмдэг илэрвэл эмнэлэгт яаралтай хандаж үзүүлэх нь зүйтэй.

Ялангуяа цөсний хүүдийн үрэвсэл сэжиглэгдэж байвал цөсний хүүдий, нойр булчирхай, цөсний зам зэргийг бүгдийг нь цогцоор нь харж чадах элэг, цөс, нойр булчирхайн мэргэжлийн эмчтэй эмнэлэгт хандах нь зүйтэй. Цочмог цөсний хүүдийн үрэвслийн үед өвчтөнүүдийн 10%-д хүндрэл үүсэх магадлалтай бөгөөд архаг байсан ч өвчний явцаас хамаарч цочмог болж хувирах тохиолдол ч хааяа гардаг тул дотрын болон мэс заслын талаас нь цогцоор нь харж, урт хугацааны эмчилгээ авах нь чухал.

Гэгээн Петрийн эмнэлгийн мэс заслын мэргэжлийн эмч Пак Гван Тэ ерөнхий эмч «Дээд хэвлийн орчимд урьд нь мэдэрч байгаагүй өвдөлт мэдэрсэн бол шинж тэмдэг түр зуур арилсан ч үүнийг үл тоомсорлож болохгүй» гэж хэлээд, «Цөсний хүүдий, нойр булчирхай, цөсний зам зэргийг бүгдийг нь цогцоор нь харж чадах мэргэжлийн эмчийн оношилгоог эрт авах нь юуны түрүүнд чухал» гэдгийг онцлов.