[Булан] Хөгширч буй нийгмийн эрүүл мэндийн тэргүүн шугамд өөрчлөлт авчрах ахмадын анагаах ухааны хүч

 2023 оны сүүлч үеийн явдал. Буурал үстэй, 95 настай өвгөн хүүгийнхээ түшлэгтэйгээр үзлэгийн өрөөнд оров. Бүсэлхийн 4, 5-р нугаламын сувгийн стенозтой өвчтөн байсан бөгөөд сэргэн засрах хүсэл эрмэлзэл өндөр ч хэдэн жилийн турш зөвхөн эм, тарианы эмчилгээг давтсаар иржээ. Мэс заслыг өдийг хүртэл хойшлуулсан шалтгааныг асуухад "Тийм насандаа юунд мэс засал хийлгэнэ гэж, зүгээр тэвчиж яваарай" гэсэн үгийг байнга сонссоор ирсэн гэж хариулав. Хувь хүний сэргэн засрах хүсэл эрмэлзэл хангалттай тусгагдаж чаддаггүй ахмад настны эмчилгээний бодит байдлыг мэдэрсэн тэр мөчид 80-аас дээш насны өвчтөнд мэс засал хийхэд төрөлжсөн Ахмад настны эмчилгээний тусгай баг (TF)-ийг байгуулах санаа төрсөн юм.

Манай нийгэмд өндөр насны өвчин, өвдөлтийг зүй ёсны зүйл гэж үзэх хандлага одоо ч байсаар байна. Дэд бүтэц дутмаг, эрсдэл өндөр байдгаас эмчилгээнээс татгалзахыг зөвлөх тохиолдол ч олон. Гэвч хүн амын 20 гаруй хувь нь ахмад настан болсон хэт хөгшрөлтийн нийгэмд ийм хэвшмэл ойлголтыг өөрчлөх шаардлагатай. 2024 онд ахмад настны эрүүл мэндийн даатгалын эмчилгээний зардал 52 их наяд 1935 зуун сая вон буюу нийт зардлын 45 орчим хувийг эзэлжээ. Ахмад настны өрхийн зарлагад ч эмнэлгийн зардал өндөр хувийг эзэлдэг. Ийм нөхцөлд ахмад настныг идэвхтэй эмчлэхээс зайлсхийсэн бүтэц нь нийгэм болон хувь хүний эмнэлгийн зардлын дарамтыг улам нэмэгдүүлэхэд хүрнэ.

Зөвхөн зардлын асуудал биш юм. Эрүүл мэндтэй холбоотой амьдралын чанар (HRQoL) нь өөрийгөө үнэлэх байдал, сэтгэл гутралын түвшин, нийгмийн үйл ажиллагаанд оролцох, амьдралын сэтгэл ханамж зэрэг хөгшрөлтийн олон талд нөлөөлдөг. Ахмад настай өвчтөнүүдийн эмчлүүлэх хүсэл эрмэлзэл өмнөхөөс өссөн нь бас анхаарал татаж байна. Энэ нь эрүүл, бие даасан хөгшрөлтийн талаарх ойлголт түгэн дэлгэрч, эмнэлгийн мэдээлэлд хүрэх боломж нэмэгдсэний үр дүн юм. Хөгшрөлтийн үеийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ нь нэр төртэй хөгшрөлтийг тэтгэх зайлшгүй чухал салбар болсоор байна.

1909 онд доктор Игнац Лео Нашерийн үндэслэсэн өндөр настны анагаах ухаан (Geriatrics) нь өндөр настны биеийн онцлогт нийцүүлэн өтлөх насны өвчин, эмчилгээг тусдаа салбар болгон авч үзэх ёстой гэсэн үзэл баримтлалд суурилдаг. Бидний өмнө хүн амын хөгшрөлтийг туулсан Европ, АНУ зэрэг хөгжингүй орнууд өндөр настны анагаах ухаанд тулгуурласан олон төрлийн эмнэлгийн загварыг аль хэдийн хэрэгжүүлж байна.

Манай улс ч мөн адил ахмад настны анагаах ухааныг практикт нэвтрүүлэх ажлаа улам хурдасгах шаардлагатай. Ялангуяа чухал нь эрүүл мэндийн тусламжийн эхний шатанд ахмад настай өвчтөнтэй хамгийн түрүүнд уулздаг орон нутгийн 1, 2-р шатлалын эмнэлгийн байгууллагуудын үүрэг юм. Тэдгээрээр дамжуулан өвчтөний байдалд стандартчилсан үнэлгээ хийгдэж, түүний үр дүнд тулгуурлан ахмад настанд ээлтэй эмчилгээний үйл явц ажиллах систем бүрдэх ёстой.

Жижиг эмнэлэг байлаа ч олон салбарын хамтарсан үзлэгийн үүднээс өндөр настны эмчилгээг эргэцүүлж, хандах орчин бүрдсэн байх ёстой. Зөвхөн нэг өвчнийг сайн эмчлэхээр хязгаарлагдахгүйгээр, хавсарсан өвчин болон эм хэрэглэж буй байдал, өтлөх насны биеийн онцлог, сэтгэл санааны орчныг иж бүрэн харгалзан үзэх явдал юм. Үүний тулд 1, 2-р шатлалын эмнэлгийн байгууллагад тохирсон өндөр настны эмнэлгийн тогтолцоог хөгжүүлж, түгээх ажил түрүүлж хийгдэх ёстой.

Ахмад настныг эмчлэх, мэс засал хийх туршлага хуримтлагдах нь өөрөө өндөр настай өвчтөний эмчилгээний явцыг илүү нарийвчлалтай, үр ашигтай болгох магадлалтай. Үнэндээ сүүлийн үед өндөр настны мэс заслын хамгийн том саад гэж үздэг байсан мэдээ алдуулалтын салбарт ч аюулгүй байдал сайжрах хандлагатай байна. Манай эмнэлэг ч өндөр настанд төрөлжсөн эмчилгээний тусгай багийг нэг гаруй жил ажиллуулж, өндөр настай өвчтөнд тохирсон мэдээ алдуулалтын үйл явцыг нарийвчлан боловсронгуй болгохын зэрэгцээ түүгээр дамжуулан мэс заслын амжилттай тохиолдлуудыг тасралтгүй хуримтлуулж байна.

ДЭМБ нь хөгшрөлтөөс үүдэх биеийн үйл ажиллагааны бууралтыг зайлшгүй, зүй ёсны үзэгдэл гэж үзэн урьдчилан сэргийлэх буюу эмчлэхээс татгалзахыг өөрийгөө «насаар ялгаварлан гадуурхах» нэг хэлбэр гэж тайлбарладаг. Энэ нь эрүүл хөгшрөх, нэр төртэй өтлөх нь хүн бүрийн эрх гэсэн утгаар харагдах хэсэг юм. Хөгшрөлтийг эрүүл мэндээ орхиж, зовлон тэвчих зам биш, харин амьдралаа гүйцээх өөд тэмүүлэх үйл явц гэж ойлгодог болох ёстой.

Эмнэлгийн үйлчилгээний тэргүүн шугам дээр ахмадын анагаах ухааныг хөгжүүлж, хэрэгжүүлэх нь хэт хөгшрөлтийн нийгэмд зайлшгүй шаардлагатай зорилт юм. Эцсийн эцэст өвчтөний амьдралын чанарыг хадгалж, сэргээх чиглэлд ахмад настны эмчилгээний загварыг тогтоон хөгжүүлэх шаардлагатай. Энэ нэг алхам нь бид бүхний өтөл насыг илүү нэр төртэй болгох чухал эхлэл болох болно. / Гэгээн Петрийн эмнэлгийн ерөнхий захирал Юн Кан Жун