Өсвөр насны гипергидроз: эрт эмчлэх нь яагаад чухал вэ?

Хуудасны мэдээлэл

Шалгалт өгөгчдийг зовоох гипергидроз: «Хариултын хуудас хүртэл нордог гэнэ үү?»

Өсвөр насныхны амьдралын чанарыг тодорхойлох «өсвөр насны гипергидроз»…

Өөрөө эдгэрнэ гэж хүлээхээс илүү идэвхтэй оношилгоо, эрт эмчилгээ чухал

- Гипергидрозтой өвчтөнүүдийн 17% нь өсвөр насныхан… Өсвөр насанд гипергидроз үүсвэл сурлага, өдөр тутмын амьдрал, сэтгэл санаанд бүхэлд нь нөлөөлдөг

- Шалгалт өгөх сурагчдын хувьд шалгалтын стрессээс шинж тэмдэг даамжрах хорт тойрог үүсэх эрсдэлтэй тул өөрөө сайжирна гэж хүлээхээс илүү идэвхтэй эмчлүүлэх нь зүйтэй

- Шинж тэмдгээс хамаарч мэс заслын бус эмчилгээнээс нэг сувгийн симпатэктоми хүртэл авч үзэх бөгөөд гаж нөлөөний ачаалал ч буурах хандлагатай

Хөдөлгөөн ихтэй өсвөр насны гипергидрозыг биеийн онцлог гэж үзэн үл ойшоох тохиолдол олонтой. Гэвч тухайн хүнд өөрт нь зүгээр нэг эвгүй мэдрэмжээс хальж, сурлагад саад учруулах, найз нөхөдтэйгээ харилцахдаа дотогшоо болох зэргээр амьдралын чанарыг ихээхэн бууруулах хүчин зүйл ч болдог.

Ялангуяа их сургуулийн элсэлтийн шалгалт өгөх гэж буй шалгуулагчид гипергидроз дарамт болох нь амархан. Гар хөлөрсний улмаас бичгийн хэрэгсэл гулсах, сурах бичиг норох, OMR карт нороод бэрхшээлтэй тулгарах зэргээр шалгалтын явцад бүхэлд нь эвгүйтэх нь элбэг.

Гэгээн Петрийн эмнэлгийн ерөнхий захирал Юн Кан Жун (нейрохирургийн мэргэжлийн эмч) «Эмнэлэгт хандаж буй өсвөр насны гипергидрозтой өвчтөнүүд өдөр тутмын амьдралдаа тулгарч буй ачаалал, эвгүй байдлаа илүү хүчтэй ярьдаг бөгөөд эмчлүүлэх шаардлагатайгаа гүнээ мэдэрсэн байдаг» гэж хэлээд, «Гэвч ихэнх нь хэт их хөлрөхийг өвчин гэж ойлгодоггүй тул эмнэлэгт хожуу ирэх тохиолдол ч цөөнгүй» гэж тайлбарлаж байна.

■ Бага насанд эхэлж, бэлгийн бойжилтын дараа даамжирч болно… Шалгалтын стресстэй давхцвал шинж тэмдэг даамжрах магадлалтай

Эрүүл мэндийн даатгалын үнэлгээ, хяналтын албаны мэдээллээс үзэхэд гипергидрозын улмаас эмнэлэгт хандаж буй өвчтөн жил бүр 15,000 орчим байдаг бөгөөд үүний дотор өсвөр насны өвчтөний эзлэх хувь 17 орчим буюу 2,000 гаруй болж байна. Ялангуяа өсвөр насныхны нэг хүнд ногдох эмнэлэгт хандсан өдрийн тоо ч жилд дунджаар 2 гаруй өдөр байгаа нь бусад насны бүлэгтэй харьцуулахад өндөр түвшинд байгаа нь тогтоогджээ.

Өсвөр насныханд голчлон тохиолддог анхдагч гипергидроз нь тусгай суурь өвчингүйгээр илэрдэг бөгөөд харьцангуй бага наснаас шинж тэмдэг илэрч эхлээд бэлгийн бойжилтын үед улам хүндэрдэг. Хүйсээс үл хамааран илэрч болох бөгөөд өвчтөнүүдийн 25~50 орчим хувь нь удамшлын түүхтэй байдаг гэж үздэг. Ерөнхийдөө ▲биеийн хоёр талд тэгш хэмтэй хөлс ялгарах ▲долоо хоногт 1-ээс доошгүй удаа хэт их хөлс ялгарах ▲өдөр тутмын амьдралд мэдэгдэхүйц бэрхшээл учруулах ▲25 наснаас өмнө шинж тэмдэг эхэлсэн байх ▲удамшлын түүхтэй байх ▲нойрны үед хөлс ялгардаггүй байх зэргээс хоёр ба түүнээс дээш нь тохирч байвал анхдагч гипергидроз байх магадлал өндөр гэж үздэг.

Анхдагч гипергидрозын дотроос сугын гипергидроз нь бэлгийн бойжилтын үед эхлэх нь олонтой бол гарын гипергидроз илүү бага наснаас голдуу илэрдэг. Өсвөр насны сүүлч үед хоёрдогч бэлгийн шинжийн хамт хөлрөх байдал илүү тод болох нь ч бий бөгөөд хүнд тохиолдолд гипергидрозоос болж сэтгэл санааны хувьд дотогшоо болох, хүмүүстэй харилцахад бэрхшээлтэй болох тохиолдол ч олон янзаар мэдээлэгдэж байна.

Ийм анхдагч гипергидроз нь анхаарал төвлөрүүлэх шаардлагатай шалгуулагчдад илүү их саад учруулдаг. Учир нь хөлрөлтийг ихэсгэдэг симпатик мэдрэл нь хурцадмал байдал, стресс зэрэг сэтгэл хөдлөлийн цочролд мэдрэг хариу үйлдэл үзүүлдэг. Тиймээс шалгуулагчдын хувьд гипергидроз өөрөө стресс болж, хөлрөх шинж улам хүндэрдэг харгис тойрогт орох магадлал ч өндөр.

Юн Кан Жун ерөнхий захирал «Бэлгийн бойжилт өнгөрвөл хөнгөрнө гэж бодоод зүгээр л тэвчих тохиолдол ч байдаг, гэвч энэ бол буруу ойлголт» гэж хэлээд, «Гипергидроз нь удамшил, вегетатив мэдрэлийн хэт идэвхжил, стресс зэрэг цогц хүчин зүйлээс шалтгаалдаг өвчин учраас өөрөө сайжрахыг хүлээхээс илүү идэвхтэй эмчилгээг авч үзэх шаардлагатай» гэлээ.

■ Мэс заслын бус эмчилгээний дараа үр дүн бага бол мэс заслыг авч үзнэ… Нэг сувгийн симпатэктомиор мэс засал, эдгэрэлтийн ачаалал↓

Гипергидрозын шинж тэмдгүүдээс хөлрөлт ялангуяа хүчтэй байдаг хэсэг нь голдуу алга, улаа гэж мэдэгддэг. Үүнээс гадна алга ба суга хамт хөлрөх, зөвхөн суга хөлрөх зэрэг олон янзын хэлбэр илэрч болно. Эдгээр хэсгийн хэт их хөлрөлт өдөр тутмын амьдралд саад учруулах хэмжээнд хүрвэл төрөлжсөн эмнэлэгт хандаж оношлуулах нь зүйтэй.

Гипергидрозын улмаас эмнэлэгт хандвал асуумж болон цогц оношилгооны дараа эмчилгээний төлөвлөгөө боловсруулдаг. Хамгийн түрүүнд авч үздэг нь гадуур түрхэх бэлдмэл хэрэглэх, эмийн эмчилгээ, ионофорезын эмчилгээ, ботокс тарилга зэрэг мэс заслын бус эмчилгээ юм. Хэрэв шинж тэмдэг ноцтой, эсвэл ийм консерватив эмчилгээний үр дүн бага бол симпатик мэдрэлийг таслан хөлсний булчирхайн үйл ажиллагааг зохицуулахад туслах мэс заслын эмчилгээг хийдэг.

Симпатэктоми нь амь насанд аюултай хүндрэл үүсгэх нь ховор, харьцангуй ачаалал багатай мэс засал юм. Ялангуяа сүүлийн үед цээжний хоёр талд 1 см-ээс бага хэмжээний хэсэгчилсэн зүслэг хийж, эндоскопоор гүйцэтгэдэг «нэг сувгийн симпатэктоми» голчлон хийгддэг болсон тул мэс засал болон эдгэрэлтийн ачаалал урьдтай харьцуулахад эрс багассан. Мэс засал дунджаар 20 минутын дотор хийгддэг бөгөөд эмнэлэгт хэвтэх хугацаа ч хоёр хоног орчим богино, өдөр тутмын амьдралдаа эргэн орох нь ч хурдан. Их сургуулийн элсэлтийн шалгалт зэрэг чухал шалгалт өгөх гэж буй өвчтөн 5~6 сарын өмнө мэс заслын төлөвлөгөө гаргавал хичээл, өдөр тутмын амьдралдаа саад учруулахгүйгээр бүрэн эдгэрэх боломжтой.

Чухал зүйл бол шинж тэмдэгт тохируулан мэс заслын зохистой хэсгийг тодорхойлох явдал юм. Жишээлбэл, цээжний 4-р симпатик зангилаа (T4)-г тайрах нь гар, сугын гипергидрозыг эмчлэхэд үр дүнтэй. Харин хөлний гипергидроз хүнд байвал бүсэлхийн 3-р симпатик зангилаа (L3)-г тайрахыг ч авч үзэж болно. Юн Кан Жун ерөнхий эмч 2019 онд Солонгосын Нейрохирургийн нийгэмлэгийн 59 дэх удаагийн намрын эрдэм шинжилгээний хуралд гипергидрозыг эмчлэх симпатэктомийн үр дүн, аюулгүй байдлын талаар илтгэл тавьж байсан. 

Юн Кан Жун ерөнхий эмч «Цээжний 4-р (T4) болон бүсэлхийн 3-р (L3) симпатик мэдрэл таслах мэс заслын дараа биеийн өөр хэсэгт хөлрөлт дахин үүсдэг компенсатор гипергидроз үүсэх магадлал ч маш бага» гэж хэлээд, «Бодит байдалд манай эмнэлэгт холбогдох мэс засал хийлгэсэн өвчтөнүүдэд дүн шинжилгээ хийхэд компенсатор гипергидроз үүсэх магадлал 1%-иас доогуур байсан» гэж тайлбарлав.

Гэхдээ анхаарах зүйл бол гипергидрозын мэс заслын арвин туршлагатай төрөлжсөн эмнэлгийг сонгох явдал юм. Гипергидрозын мэс засал нь мэдрэлийг бүрмөсөн тайрдаг мэс засал учраас гаж нөлөө гарсан ч анхны байдалд нь эргүүлэн оруулахад бэрх. Тиймээс эхнээсээ туршлагатай нейрохирургийн мэргэжлийн эмчтэй сайтар зөвлөлдөж, эмчилгээгээ болгоомжтой шийдэх нь юунаас ч чухал. Ялангуяа гар, хөл, суга зэрэг хэд хэдэн хэсэгт нэгэн зэрэг мэс засал хийлгэхээр төлөвлөж байгаа бол цээжний 4-р симпатик зангилаа болон бүсэлхийн 3-р симпатик зангилааг зэрэг тайрах өндөр ур чадвар шаардагддаг тул холбогдох мэс заслын туршлагатай эмнэлэг эсэхийг сайтар нягтлах нь зүйтэй.  

Цээжний нуруунд хамгийн ихдээ 3 хүртэлх нарийн мэдрэлийн салаа хүртэл бүрэн тодорхойлох ёстой. Мэс заслын үед хамгийн жижиг мэдрэлийн сүлжээг ч алдалгүй нарийн ажиглах нь зайлшгүй бөгөөд мэс заслын арвин туршлагатай, чадварлаг мэргэжлийн эмч гүйцэтгэж байж дахин давтагдах эрсдэлийг бууруулж чадна. 

Юн Кан Жун ерөнхий захирал «Мэдрэмтгий өсвөр насандаа гипергидрозоос болж дотогшоо болох, ялангуяа чухал шалгалтын өмнө өдөр тутмын амьдралдаа их эвгүйтэж байвал үүнийг хөнгөн хуумгай өнгөрөөлгүй, идэвхтэй оношилгоо, эмчилгээ хийлгэх шаардлагатай» гэж хэлээд, «Ялангуяа их сургуулийн элсэлтийн шалгалт өгөх гэж буй шалгуулагчид зун болохоос өмнө эмчилгээний төлөвлөгөөгөө урьдчилан гаргавал урт хугацаанд ихээхэн тус болно» гэж зөвлөв.