Хэт өндөр настай нийгэмд 80-аас дээш насныханд тохирсон төрөлжсөн эмчилгээний эрэлт өсөж байна

Хуудасны мэдээлэл

Гэгээн Петрийн эмнэлэг: «80-аас дээш насны хэт ахмад настанд зориулсан төрөлжсөн эмчилгээний эрэлт өндөр байна»

───────────────────────────────────────────────────────

- Хэт хөгшрөлтийн нийгэмд ‘эрүүл наслалт’ чухалчлагдаж байна… Нугасны сувгийн стеноз, дегенератив артрит зэрэг яс булчингийн өвчинд анхаарах хэрэгтэй

- Өтөл насанд өвдөлт хамгийн их бөгөөд унаж хугарах эрсдэлтэй… Дасгал хөдөлгөөн, эрт оношилгоо, эмчилгээгээр яс булчингийн тогтолцооны үйл ажиллагааг идэвхтэй хадгалах хэрэгтэй

- 80, 90, тэр байтугай 100 настай хэт ахмад өвчтөнүүд ч идэвхтэй эмчилгээ хийлгэх эрэлт нэмэгдэж байна… Насанд тохирсон эмчилгээний тогтолцоо шаардлагатай

───────────────────────────────────────────────────────

2025 оны байдлаар Солонгос улс таван хүн тутмын нэг нь өндөр настан байдаг хэт хөгширсөн орон болжээ. Дотоодын 65-аас дээш насны хүн ам өнгөрсөн оны эцэст 10 сая давсан бөгөөд 2050 он гэхэд энэ тоо 20 сая хүртэл өснө гэсэн таамаг ч бий. 

Асуудал нь хүн амын бүтэц өөрөө өтөлж байгаагийн хэрээр хувь хүн болон нийгмийн эмчилгээний зардал ч тасралтгүй нэмэгдэж байгаад оршино. Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын яамнаас гаргасан «2024 оны нийгмийн хамгааллын статистикийн эмхэтгэл»-ийн дагуу ахмад настан нэг хүнд ногдох жилийн дундаж эмчилгээний зардал нь 2023 оны байдлаар 5.43 сая вон байна. Энэ нь 2019 оны 4.91 сая воноос 500,000 гаруй воноор өссөн дүн юм. Харин дундаж наслалт эрэгтэй 80.6 нас, эмэгтэй 86.4 нас хүртэл тогтмол уртсаж байгаа тул ахмад насны эмчилгээний зардлын дарамт жил ирэх тусам нэмэгдэхээс өөр аргагүй.

Ийм өндөр настны эрин үед хамгийн чухал нь яг «эрүүл наслалт (healthspan)» юм. Зүгээр нэг урт наслахаас хальж, өдөр тутмын амьдралаа авч явахын зэрэгцээ «эрүүл хөгширч буй хугацааг хэр урт хадгалж чадах вэ» гэдэг нь чухал. Тэгвэл өтөл насны эрүүл мэндийг тодорхойлдог шийдвэрлэх хүчин зүйл юу вэ.

Нуруу, үе мөч, тархи, зүрх судасны эмчилгээнд төрөлжсөн нэгдсэн эмнэлэг болох Гэгээн Петрийн эмнэлгийн ерөнхий захирал Юн Кан Жун үүнийг яс, булчингийн тогтолцооны үйл ажиллагааны менежмент гэж үзэж байна. Тэрээр «Солонгост 60-аас дээш насныхны мэдэрдэг өвдөлтийн 90 гаруй хувь нь яс, булчингийн тогтолцоотой холбоотой өвдөлт байдаг гэж мэдэгддэг» гэж хэлээд, «Өтөл насны эрүүл наслалтын гол цөм нь эцсийн эцэст нуруу, үе мөч зэрэг яс, булчингийн тогтолцооны бүтцийн үйл ажиллагааг хэр эрүүл хадгалж чадах вэ гэдэгт байна» гэж тайлбарлаж байна.

■ Дегенератив яс булчингийн өвчин эрүүл наслалт болон дундаж наслалтыг бууруулдаг… Архаг өвдөлтөөр өтөл насны амьдралын чанарыг ч мууруулдаг

Өндөр настны яс, булчингийн тогтолцооны өвчний гол цөм нь хөгшрөлтөөс үүдэлтэй үйл ажиллагааны сулрал, түүнээс үүсэх архаг өвдөлт юм. Бодит байдалд дегенератив артрит бол өндөр настны хамгийн их тохиолддог яс, булчингийн тогтолцооны өвчний нэг бөгөөд зөвхөн Солонгост жилд дунджаар 4 сая хүн өвчилдөг гэж мэдэгддэг.

Нурууны бүтэц доройтож нугасны суваг буюу нугалам хоорондын нүх нарийсдаг нугасны сувгийн стеноз, хөгшрөлтийн улмаас нурууны доторх дискний цөм гадагш гарснаас үүсдэг дискний ивэрхий (бүсэлхийн дискний ивэрхий) зэрэг нь ахмад настай өвчтөнд цөөнгүй тохиолддог. Нийгэм тасралтгүй хөгширсөөр байгаагийн хэрээр эдгээр өвчтөний тоо ч тогтмол нэмэгдэж байна. Эрүүл мэндийн даатгалын үнэлгээний газрын мэдээллээр 2024 онд нугасны сувгийн стенозын улмаас эмнэлэгт хандсан 60-аас дээш насны өвчтөн 1,546,754 байна. 10 жилийн өмнөх буюу 2015 онтой харьцуулахад 530,000 гаруй хүнээр өссөн үзүүлэлт юм. Нугалам хоорондын дискний эмгэгтэй өвчтөн ч жилд дунджаар 3%-иар нэмэгдэж байна.

Ийм булчин, ясны тогтолцооны өвчин нь ахмад насны эрүүл наслалт болон дундаж наслалтыг богиносгох хүчин зүйл болж болзошгүй. Гэгээн Петрийн эмнэлгийн нейрохирургийн мэргэжлийн эмч, ерөнхий захирал Юн Кан Жун: «Ийм булчин, ясны тогтолцооны өвчин нь ахмад насны хөдөлгөөний хүндрэл төдийгүй унаж бэртэх, хугарах шууд эрсдэлт хүчин зүйл болох магадлал өндөр» гэж хэлээд, «Ялангуяа өндрөөс унах буюу бүдэрч унах нь 75-аас дээш насны ахмад өвчтөнд хөгжлийн бэрхшээл, нас баралтын түвшин маш өндөр байдаг тул хүндрэл үлдээхэд амархан бөгөөд энэ нь эцэстээ нас баралтад хүргэх хүчин зүйл болдог» гэж тайлбарлав. 2023 онд нийтлэгдсэн нэгэн судалгаагаар остеоартриттай ахмад настай өвчтөнүүд эрүүл мэндийн өөрийн үнэлгээ нь мэдэгдэхүйц бага, өвчингүй хүмүүстэй харьцуулахад сэтгэл гутралын шинж илүү хүчтэй байх хандлагатай гэж тайлагнажээ. 

Түүнчлэн өвчинд дагалдах өвдөлт нь амьдралын чанарыг бууруулах хамгийн гол шалтгаан болдог. Булчин, ясны тогтолцооны өвчин архаг өвдөлт үүсгэдэг бөгөөд энэ нь өдөр тутмын үйл ажиллагааны хүрээг хязгаарладаг. Өвдөгний дегенератив артритын хувьд шат өгсөж буух, суугаад босох зэрэг энгийн үйлдэлд ч өвдөлт мэдрэгддэг бөгөөд сүүлийн шатны өвчтөн зөвхөн алхахад ч өвдөг тасрах шиг өвдөж, хөдөлгөөн хийхэд бэрхшээлтэй болдог. Нугасны сувгийн стеноз болон дискний ивэрхийтэй өвчтөнүүд ч хөл рүү цацрах өвдөлт болон бүсэлхийн өвдөлтөөс болж алхаж чадах зай нь улам богиносдог. Ийм хөдөлгөөний хязгаарлалт нь булчингийн хүч болон биеийн байдлыг доройтуулж, улмаар өдөр тутмын үйл ажиллагааны чадвар (ADL), цаашлаад танин мэдэхүйн чадвар буурахад хүргэх эрсдэл өндөр. 

■ Дасгалаар урьдчилан сэргийлэх, эмгэгийг эрт оношлох нь хамгийн чухал… Мэс засал шаардлагатай тохиолдолд ч эмчилгээний саад буурсан

Яс, булчингийн тогтолцооны өвчнийг зохицуулахад хамгийн сайн нь урьдчилан сэргийлэх явдал юм. Ялангуяа дасгалаар дамжуулан үе мөч, нурууг хүрээлсэн булчингийн хүчийг эрүүл байлгах нь өвчин үүсэхээс сэргийлэх хамгийн сайн арга юм.

ДЭМБ нь ахмад настанд долоо хоногт хамгийн багадаа 150 минутын дунд эрчимтэй аэробик дасгал, эсвэл 75 минутын өндөр эрчимтэй аэробик дасгал хийж, долоо хоногт 2-оос доошгүй удаа хүч чадлын дасгал хийхийг зөвлөдөг. Түүнчлэн тэнцвэрийн мэдрэмжийг сайжруулж, унаж бэртэхээс сэргийлэхийн тулд долоо хоногт 3-аас доошгүй удаа хосолсон биеийн хөдөлгөөн хийхийг зөвлөж байна. Бодит байдал дээр гуяны дөрвөн толгойт булчинг таталтад оруулах дасгал, хэвтэж хийх доод мөчний дасгал зэрэг нь өвдөгний үений булчингийн хүчийг хадгалахад тусалдаг бөгөөд бүсэлхийн булчинг бэхжүүлэх хөнгөн дасгал, суналт зэрэг нь нугасны сувгийн стенозоос сэргийлэхэд тустай. Гэхдээ энэ үед гэнэтийн буюу хэт хүчтэй хөдөлгөөн, ачааллаас зайлсхийх нь зүйтэй.

Хэрэв өвдөг эсвэл бүсэлхийд гажиг үүссэн бол юуны түрүүнд мэргэжлийн эмчээр эрт оношлуулах нь хамгийн чухал. Гэгээн Петрийн эмнэлгийн ерөнхий захирал Юн Кан Жун: «Ахмад насанд тохиолддог булчин, ясны тогтолцооны өвчин нь голдуу дегенератив шинжтэй бөгөөд архаг хэлбэрээр даамжрах хандлагатай байдаг тул эрт оношлон түргэн эмчлэх нь өвчний явцыг сааруулахад ихээхэн тустай» гэж хэлээд, «Мөн эрт оношлогдсон тохиолдолд эм, тарилга, сэргээн засах физик эмчилгээ зэрэг мэс заслын бус эмчилгээгээр ч томоохон үр дүн үзүүлж болно» гэж тайлбарлав. Онош хожимдож, ийм эмчилгээгээр ч шинж тэмдэг сайжрахгүй, эсвэл өвдөлт, саажилт хүндэрсэн тохиолдолд мэс заслын эмчилгээг авч үзнэ.

Хэрэв мэс засал шаардлагатай болсон ч сүүлийн үед өвчтөний ачааллыг бууруулсан арга техник олон болсон тул мэс заслын эмчилгээний саад тотгор маш бага болжээ. Ялангуяа анхаарал татаж буй зүйл бол эндоскопыг ашигласан мэс засал түгээмэл болсон явдал. Зүслэгийг хамгийн бага байлгаж, эдгэрэлтийн хурдыг нэмэгдүүлсэн мэс заслын аргууд олон байгаа тул ахмад настай өвчтөнүүд ч цус алдалт, өвдөлт, эдгэрэх хугацааны ачааллаа ихээхэн хөнгөвчилж чадна. Өвдөгний хувьд үе рүү 2~5 мм-ийн голчтой нарийн, урт эндоскоп оруулж дотоод эмгэгийг оношилж, эмчилдэг артроскоп мэс заслыг хийдэг. Нурууны мэс заслын хувьд ч хоёр портын эндоскопи, хажуугийн спондилодез (LLIF) зэрэг өвчтөний ачааллыг хөнгөвчилж, өдөр тутмын амьдралдаа эргэн орох хурдыг нэмэгдүүлэх бага инвазив мэс заслын аргууд олон бий.

Хиймэл үе болон хиймэл диск солих мэс засал ч өвдөлтийг үр дүнтэй бууруулж, алдагдсан үйл ажиллагааг тогтвортой сэргээхэд ихээхэн тус болдог. Бодит байдалд Гэгээн Петрийн эмнэлгийн ерөнхий захирал Юн Кан Жун өнгөрсөн жил хиймэл диск солих мэс засал хийлгэсэн 109 өвчтөнийг урт хугацаанд хянан ажигласан судалгааны дүнгээс үзэхэд өвчтөнүүдийн дийлэнх нь мэс заслаас хойш 10 жил хүртэл үйл ажиллагааны сэргэлт, сэргээн засалтын хувьд сэтгэл ханамж өндөртэй эмчилгээний үр дүнг мэдэрсэн нь тогтоогдсон.

■ Ахмад өвчтөнүүдийн нуруу, үе мөч зэрэг яс булчингийн өвчнийг идэвхтэй эмчлүүлэх эрэлт нэмэгдэж байна… 90, 100 настай хэт ахмад өвчтөн ирж эмчлүүлэх тохиолдол ч бий

Сүүлийн үед яс, булчингийн тогтолцооны өвчнийг зохицуулах ач холбогдлыг ойлгож, өвдөлтийг хөнгөвчлөх, үйл ажиллагааг сэргээх зорилгоор эмнэлэгт идэвхтэй хандах хэт өндөр настай өвчтөнүүд ч нэмэгдэх хандлагатай байна. Юн Кан Жун ерөнхий эмч «Урьдтай харьцуулахад 70-аас давсан, 80-аас дээш насны хэт өндөр настай өвчтөнүүдийн ирэлт ч тогтмол нэмэгдэж байна» гэж хэлээд, «Ийм эмчилгээний эрэлтэд хариу үзүүлэх эрүүл мэндийн байгууллага доторх өндөр настанд тохирсон эмчилгээний системийн хэрэгцээ ч өсөж байна» гэж тайлбарлаж байна.

Бодит байдалд Гэгээн Петрийн эмнэлэг үе мөч, нурууны чиглэлийн мэргэшилдээ тулгуурлан 2024 онд 80-аас дээш насны хүмүүсийн мэс заслыг хариуцах тусгай эмчилгээний баг болох «Өндөр настанд төрөлжсөн эмчилгээний баг (TF)»-ийг байгуулсан. Өвчтөнүүдийн суурь өвчин, биеийн байдлыг цогцоор нь дүгнэсний дараа холбогдох тасгууд оношилгооноос эдгэрэлт хүртэл уялдаа холбоотой хамтран ажиллах эмчилгээний тогтолцоог бүрдүүлсэн юм. 

ТБ байгуулагдсанаас хойш яг нэг жилийн дараах энэ оны 4-р сард 85-аас дээш насны өвчтөний тоо 21%-иар нэмэгдсэн бөгөөд тэдгээрийн дотор нуруу, үе мөчний өвчтэй өвчтөн тус бүр 15%, 10%-иас илүү өссөн байна. Түүнчлэн 90 гаруй настнаас эхлээд 100 настай өвчтөн хүртэл олон янзын хэт өндөр настай өвчтөн эмнэлэгт хандаж, эмчлүүлэх тохиолдол үргэлжилж байгаагаас үзэхэд наснаас үл хамааран эдгэрэх эрмэлзэл өндөртэй өвчтөнүүдийн ирэлт ч улам нэмэгдэж байна. 

Гэгээн Петрийн эмнэлэг ийнхүү өвчтөний эрэлт хэрэгцээнд нийцүүлэн саяхан Нейрохирурги болон Нурууны төвөө хөдөлгөөнд тохиромжтой 1 давхарт нүүлгэн байрлуулж, Яаралтай тусламжаа өргөтгөж, тохирсон чиглүүлэх системийг нэвтрүүлэх зэргээр өндөр настай өвчтөнд зориулсан аюулгүй эмчилгээний орчныг бүрдүүлэхэд тэргүүлж байна.

Гэгээн Петрийн эмнэлгийн ерөнхий захирал Юн Кан Жун: «Нуруу зэрэг булчин, ясны тогтолцооны өвчнийг зайлшгүй тохиох хөгшрөлтийн зүй тогтол мэт үзсээр ирсэн ч анагаах ухааны хөгжил, эрүүл өтлөх эрэлт нэмэгдэхийн хэрээр цаашид ямар ч аргагүй тэвчиж дааж явах ёстой өвчин байхаа больсон» гэж хэлээд, «Нуруу, үе мөч зэрэг булчин, ясны тогтолцооны өвчнийг зохистой хянаж, цаг алдалгүй эрт эмчилснээр ахмад насандаа өвчилж өнгөрүүлэх хугацааг хамгийн бага байлгаж, эрүүл өдөр тутмын амьдралтай насыг өнгөрөөх бүрэн боломжтой» гэж нэмж хэллээ.