Ус, жимс ч болгоомжтой...халуунд «архаг бөөрний өвчин»-тэй хүний эрүүл мэндийн зөвлөмж

 [Хёндэ эрүүл мэндийн сонин] Зун бол ааг халуун, шингэн алдалтаас үүдэн бөөрний өвчний эрсдэл нэмэгддэг улирал юм. Энэ жилийн хувьд 7 сарын сүүлээс «давхар халуун бөмбөгөр»-өөс үүдэлтэй түүхэн ааг халуун болно гэсэн урьдчилсан мэдээ гарсантай холбогдуулан бөөрний эрүүл мэндэд ч анхааруулах дохио асаж байна.



Ялангуяа Солонгос улсын хувьд бөөрний архаг өвчин буюу архаг бөөрний эмгэгтэй (CKD) өвчтөн цөөнгүй байдаг тул халуун зуны улиралд бөөрний эрүүл мэндээ арчлах нь илүү чухал. Солонгос улс бол архаг бөөрний өвчний тархалтаар дэлхийд өндөрт ордог орнуудын нэг юм. Холбогдох жилийн нийт эмчилгээний зардал ч 2024 оны байдлаар 2.83 их наяд воноос давж, ганц өвчний хувьд 3-т ордог их хэмжээтэй байна.



Саяхан Үндэсний эрүүл мэндийн судалгааны хүрээлэн болон Солонгосын Нефрологийн нийгэмлэг Солонгос хүний архаг бөөрний өвчний үед бөөрний үйл ажиллагаа муудах эрсдэл нь АНУ-ын когорт (CRIC) судалгааны өвчтөнөөс 1.66 орчим дахин өндөр бөгөөд эцсийн шатны бөөрний дутагдал руу шилжих магадлал өндөр гэсэн агуулгыг зарлаж байсан.



Тиймээс Солонгосын архаг бөөрний өвчтэй хүмүүс зуны ган халуунд бэлтгэж, бөөрний эрүүл мэндээ хамгаалахад илүү анхаарах шаардлагатай.



Гэгээн Петрийн эмнэлгийн Нефрологийн тасгийн эрхлэгч Ли Жи Ён «Бөөрний архаг өвчтэй бол улирлын онцлогоос шалтгаалсан эрсдэлт хүчин зүйлүүд давхцан нэмэгдэж, зуны улиралд бөөрний үйл ажиллагаа буурах эрсдэл өсөх магадлал ч илүү өндөр» гэж тайлбарлав.



Бөөр бол биеийн доторх орчныг тогтвортой байлгах гол эрхтэн юм. Хялгасан судаснуудаас тогтсон сая сая бөөрөнцөрөөр (гломерул) дамжуулан биеийн хаягдал бодисыг шүүж, цусыг цэвэршүүлэх нь бөөрний үндсэн үүрэг. Ингэснээр шингэн ба электролитийн тэнцвэрийг барих, дааврын зохицуулга хийх зэрэг үүргийг гүйцэтгэж, биеийн доторх гомеостазыг хадгална. Хэрэв бөөрний үйл ажиллагаа 3 сараас дээш хугацаанд тасралтгүй буурсан буюу гэмтэл нь батлагдсан бол архаг бөөрний өвчин гэж оношлогдоно.



Архаг бөөрний өвчнөөр Солонгосын хүн амын 7~8 хүн тутмын нэг нь өвчилдөг бөгөөд дэлхий даяар ч хүн ам хөгширснөөс тархалт нь нэмэгдэж байна. Бөөрний үйл ажиллагааны бууралтын зэргээс хамааран хэвийнд ойр 1-р шатнаас эхлээд диализ хийхээр авч үзэх шаардлагатай 5-р шат хүртэл хуваагддаг бөгөөд шат ахих тусам зүрх судасны хүндрэл зэрэг олон төрлийн хүндрэл дагалдах магадлал өндөр байдаг. Бөөрний эцсийн шатны дутагдал хүртэл даамжирвал таамаглал муутай тохиолдол цөөнгүй бөгөөд нас баралт ч эрс нэмэгддэг.



Асуудал нь бөөрний үйл ажиллагаа буурсан ч эхэн үедээ ихэнхдээ мэдрэгдэх шинж тэмдэггүйд оршино. Тасгийн эрхлэгч Ли Жи Ён: «Шээсний шинжилгээгээр уураг илрэх буюу дүрс оношилгоогоор хэвийн бус өөрчлөлт илрэх хүртэл бөөрний үйл ажиллагаа буурсныг мэддэггүй өвчтөн олонх байдаг» гэж тайлбарлав.



Гэхдээ архаг бөөрний өвчтэй хүмүүсийн дунд бөөрний үйл ажиллагаа бодитоор мэдэгдэхүйц буурдаг тохиолдол 5~7 хувь орчим байдаг бөгөөд өвчтөний үе шат, биеийн байдлаас хамаарч хүндийн зэрэг болон эмчилгээний түвшин ихээхэн ялгаатай. Тиймээс эхний үе шатанд өвчнийг хурдан илрүүлж, тогтмол хяналтаар өвчний хүндрэлээс сэргийлэх нь чухал. Ялангуяа чихрийн шижин, даралт ихсэлт нь архаг бөөрний өвчний гол шалтгаанд тооцогддог тул эдгээр өвчтэй бол улам анхаарах шаардлагатай.



Ялангуяа архаг бөөрний өвчтэй хүмүүсийн анхаарах ёстой зүйл бол зуны улирлын бөөрний эрүүл мэндийн хяналт юм. Зуны халуун бүгшилт нь өөрөө архаг бөөрний өвчтэй хүний бөөрөнд ачаалал өгдөг хүчин зүйл болдог. Хэт халуун нь шингэн алдалт болон электролитийн тэнцвэргүй байдал үүсгэж болзошгүй бөгөөд шээс хөөх эм зэрэг хэрэглэж буй эмийн нөлөө нэмэгдвэл энэ эрсдэл улам их болно.



Тасгийн эрхлэгч Ли: "Ааяар халуун нь шингэн алдалтаар дамжин бөөрний цусан хангамжийг бууруулж болох бөгөөд энэ тохиолдолд цочмог бөөрний гэмтлийн эрсдэлийг нэмэгдүүлж, архаг бөөрний өвчний шинж тэмдгийг даамжруулж болно" гэж хэлээд, "Бодитоор өндөр халуунтай орчинд бөөрний өвчин үүсэх, түүнтэй холбоотой хэвтэн эмчлүүлэх, яаралтай тусламжид хандах зэрэг өвчлөлийн эрсдэл 30 орчим хувиар нэмэгддэг гэсэн мета-шинжилгээний дүн ч мэдээлэгдсэн байдаг" гэж тайлбарлав.



Илүү том асуудал бол зуны хоолны дадал юм. Ялангуяа амтат гуа, тарвас, гадил зэрэг кали ихтэй зуны жимс бөөрөнд ачаалал өгч, гиперкалиеми үүсгэх эрсдэлтэй тул хэрэглэх хэмжээгээ заавал тохируулах хэрэгтэй. Шүүс, ионы ундаа зэргийг хэт их хэрэглэх зуршлаас ч татгалзах нь зүйтэй. Өдөрт 5 гр-аас илүү давс хэрэглэх, кофейн болон архины ундаа хэрэглэхээс мөн зайлсхийх нь зүйтэй.



Бөөрний үйл ажиллагаа, өвчний байдалд тохирсон зохистой хэмжээний шингэн хэрэглэх нь ч чухал. Зун хөлс ихээр гарч цангаагаа тайлах гэж ердийнхөөс их ус уух хандлагатай ч бөөрний архаг өвчтэй хүн хэт их шингэн хэрэглэвэл эсрэгээрээ бөөрөнд ачаалал өгч болзошгүй тул болгоомжлох хэрэгтэй. Мөн нэг дор их хэмжээний ус уухаас илүү, хугацааны зайтай хэд хэдэн удаа хувааж уухыг зөвлөдөг. Өвчний хяналтын газраас энэ оны 7-р сарын эхээр гаргасан аагим халуунд бэлтгэх эмзэг бүлгийн зөвлөмжид ч бөөрний өвчтэй хүмүүст хувь хүнд тохирсон зохистой шингэний хэмжээг баримтлахыг онцолсон байна.



Мөн шингэн алдалт үргэлжлэх, шээсний хэмжээ, өнгө өөрчлөгдөх, хэт ядрах зэрэг эмгэг шинж илэрвэл зүгээр л халуунаас болсон гэж өнгөрөөлгүй мэргэжлийн эмчид хандаж зөвлөгөө авах нь зүйтэй.



Тасгийн эрхлэгч Ли: «Бөөрний архаг өвчтэй хүмүүсийн хувьд зуны улирлын шингэн алдалт, бөөрний үйл ажиллагаа муудах эрсдэлээс юуны түрүүнд сэрэмжлэх ёстой» гээд «Зүгээр л ус уух эсвэл шимт хоол идэхээс илүүтэй эмч нартайгаа зөвлөлдөж, өөрийн бөөрний үйл ажиллагаа, өвчний байдлаа харгалзан анхааралтай хянах шаардлагатай» гэж онцлов.